ԱրմԻնֆո. Հայաստանում նոր ատոմակայանի (ԱԷԿ) կառուցման վերաբերյալ Ռուսաստանի առաջարկն այսօր և առաջիկա հինգ տարիների համար տեխնիկական և տնտեսական առումներով ամենամշակվածն է։ Այս մասին հոկտեմբերի 14-ին ԱրմԻնֆոյի թղթակցի հետ զրույցում՝ Երևանում անցկացվող «Ատոմը՝ ապագայի էներգիա» կրթական սեմինարի շրջանակում, հայտարարել է էներգետիկայի փորձագետ Արա Մարջանյանը։
Այսպես, փորձագետի խոսքով, ինժեներական և տնտեսական տեսանկյուններից Հայաստանին այսօր անհրաժեշտ է առնվազն 1000 ՄՎտ տեղակայված հզորությամբ ջրաջրային էներգետիկ ռեակտորի (ՋՋԷՌ) հիման վրա նոր էներգաբլոկ։ «Ճիշտ եմ համարում նման երկու էներգաբլոկների հաջորդական կառուցումը. առաջինը պետք է շահագործման հանձնվի 2036-2037 թվականներին, երկրորդը՝ 2035-2038 թվականներին։ Ընդ որում, այսօր և առաջիկա հինգ տարիների հեռանկարում առավել մշակված եմ համարում ռուսական կողմի առաջարկը», - ընդգծել է Մարջանյանը։
Նրա խոսքով՝ փոքր մոդուլային ռեակտորների կիրառումը նախատեսող առաջարկներն ինժեներական տեսանկյունից արդարացված և տնտեսական առումով հիմնավորված չեն։ Որպես օրինակ՝ նա նշել է, որ մոդուլային ռեակտորները, որոնք, օրինակ, օգտագործվում են ատոմային սուզանավերում, շահագործվում են չորս-հինգ տարի։ «Դրանից հետո սուզանավը տեղափոխում են չոր նավահանգիստ, որտեղ մեկ կամ մեկուկես տարվա ընթացքում իրականացվում են միջուկային վառելիքի վերալիցքավորման շատ բարդ աշխատանքներ։ Այսինքն՝ այսօր քաղաքացիական նշանակության էներգետիկայում մոդուլային ատոմային ռեակտորների շահագործման փորձ փաստացի գոյություն չունի։ Հետևաբար, ոչ ոք վստահությամբ չի կարող ասել, թե ինչպիսին կլինեն միջուկային վառելիքի վերալիցքավորման ցիկլերը և ինչ չնախատեսված բարդություններ կարող են առաջանալ այս ուղղությամբ։ Ուստի չեմ կարծում, որ դրանք լուրջ ուշադրության են արժանի», - պարզաբանել է փորձագետը։
Ռուսաստանի ընտրությունը, ինչպես նշել է Մարջանյանը, մի շարք հանգամանքներով պայմանավորված՝ խելամիտ է թվում։ Նախևառաջ, փորձագետի խոսքով, առկա է տասնամյակների ընթացքում կուտակված հաջող փորձ։ «Բացի այդ, ատոմային էներգետիկայի զարգացման ոլորտում Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև գոյություն ունեն երկլեզու ինժեներական դպրոցներ։ Ո՛չ Ռուսաստանում, ո՛չ Հայաստանում չկան ընդհանուր տեխնոլոգիական խոչընդոտներ, լեզվական արգելքներ կամ մշակութային սահմանափակումներ։ Ամենակարևորն այն է, որ ռուսական տեխնոլոգիաներն արդարացված են ինչպես ինժեներական, այնպես էլ տնտեսական տեսանկյուններից։ Դրանք կապահովեն Հայաստանում հուսալի ատոմային գեներացիա և թույլ կտան պահպանել երկրի ազգային անվտանգության հիմնական սկզբունքներից մեկը. Հայաստանը պետք է մշտապես գործող ատոմային գեներացիա ունենա», - ուշադրություն է հրավիրել էներգետիկայի փորձագետը։
Միևնույն ժամանակ, Մարջանյանի խոսքով, փոքր մոդուլային ռեակտորների ռիսկերն այն են, որ այսօր նման ատոմակայանների շահագործման բավարար փորձ չկա։ «Գոյություն ունեն միայն առանձին ռեակտորներ, որոնք տեղադրված են Ռուսաստանում և Չինաստանում, ընդ որում՝ դրանց շահագործման փորձը դեռևս փոքր է։ Թե որքան հաջող կլինեն մոդուլային ատոմային ռեակտորների զարգացման ծրագրերը Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում և այլ երկրներում, ցույց կտա ժամանակը։ Միևնույն ժամանակ կարծում եմ, որ ռուսական առաջարկի ընտրությունը Հայաստանին կապահովի Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում երկարաժամկետ ռազմավարական հեռանկար», - ամփոփել է փորձագետը։
Հիշեցնենք, որ ավելի վաղ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ 2036 թվականից հետո Հայաստանի ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը ևս 10 տարով երկարաձգելու հնարավորություններ կան։ Նա հիշեցրել էր, որ ներկայում կայանը գտնվում է երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարաձգելու գործընթացում։ Եվս 10 տարի հաշվի առնելով՝ բլոկը հնարավոր կլինի շահագործել մինչև 2046 թվականը։ Այդ ժամանակահատվածում պետք է որոշում ընդունվի նոր կայանի վերաբերյալ։ Միևնույն ժամանակ ուսումնասիրվում են Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Չինաստանի և Հարավային Կորեայի կողմից առաջարկվող ատոմային ռեակտորների մոդելները։ «Բոլոր գործընկերների հետ մենք թափանցիկ բանակցություններ ենք վարում։ Մեր որոշումը, որը ռազմավարական բնույթ է կրելու, պետք է հիմնված լինի հանրապետության շահերին համապատասխանող առավել շահավետ առաջարկի վրա», - ասել է կառավարության ղեկավարը։
Նա նշել է ատոմային տեխնոլոգիաների միջազգային շուկայի ուսումնասիրությունների անցկացման կարևորությունը։ Փաշինյանը հիշեցրել է, որ ներկայում ՀԱԷԿ-ում արտադրված էլեկտրաէներգիայի սակագինը երկրում ամենացածրն է։ Սակայն, ինչպես նշել է վարչապետը, այսօր ատոմակայանների վառելիքի համաշխարհային պաշարները կբավականացնեն 70 տարի։ Այդ պատճառով շատ կարևոր է իմանալ, թե 40 տարի անց որքան կարժենա էլեկտրաէներգիայի 1 կՎտ.ժ-ը։ Այստեղ առաջանում է տնտեսական նպատակահարմարության և ներդրված միջոցների վերադարձի հնարավորությունների հարցը։ Սակայն, ինչպես նշել է վարչապետը, արդեն կա օգտագործված վառելիքի կրկնակի հարստացման փորձ։ Ամեն դեպքում, ընդգծել է Փաշինյանը, խոսքը պետք է լինի հարցի գնի մասին։
Նշենք, որ ընթացիկ տարվա մայիսից Հայաստանի ԱԷԿ-ը հինգ ամիս ժամկետով կանգնեցվել էր պլանային նախազգուշական վերանորոգման նպատակով։ Այդ ժամանակահատվածում իրականացվել են Հայաստանի ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետի երկարաձգման երկրորդ ծրագրի հիմնական աշխատանքները։ Այս խնդրի լուծմանն ուղղվել է $165 մլն, որը խնայվել էր ժամկետի երկարաձգման առաջին ծրագրի արդյունքներով։ Ավելի վաղ երկրի իշխանությունները հայտարարել էին փոքր մոդուլային ռեակտորներով ԱԷԿ կառուցելու վերաբերյալ հայեցակարգային որոշում ընդունելու մասին։
