ԱրմԻնֆո. Նոյեմբերի 6-7-ը մի շարք եվրոպական երկրներում տեղի ունեցան բողոքի ցույցեր խոշոր տվյալների կենտրոնների կառուցման դեմ: Ցուցարարները պահանջում են սահմանափակումներ դնել հաշվողական ենթակառուցվածքների հետագա ընդլայնման վրա՝ հիմնականում նշելով էլեկտրաէներգիայի սպառման աճը, էլեկտրաէներգիայի ցանցի սահմանափակ հզորությունը և ջրային ռեսուրսների օգտագործումը: Այս մասին իր Ֆեյսբուքյան էջում գրել է քաղաքագետ Վահե Դավթյանը։
Նա որպես օրինակ բերել է Իռլանդիան, որտեղ տվյալների կենտրոնները 2025 թվականին արդեն կկազմեն գրանցված էլեկտրաէներգիայի սպառման 23%-ը։
«Փաստորեն ի հայտ է գալիս խոշոր արդյունաբերական սպառողների նոր խումբ, որի զարգացումն արդեն սկսում է ազդել ազգային էներգետիկ քաղաքականության վրա։ Հայաստանի համար այս հարցը հատկապես արդիական է NVIDIA հաշվողական տեխնոլոգիաների միջոցով Հրազդանում Firebird նախագծի իրականացման համատեքստում։ Այժմ հայտարարվել է համալիրի հզորության ընդլայնումը մինչև 300 ՄՎտ։ Եթե շարունակաբար աշխատի ամբողջ հզորությամբ, նման օբյեկտը տեսականորեն կարող է տարեկան սպառել մոտ 2.63 միլիարդ կՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա, որը համարժեք է 2025 թվականին Հայաստանում արտադրված ամբողջ էլեկտրաէներգիայի մոտ 26%-ին։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է Հայաստանի ատոմակայանի ապագան։ Գործող էներգաբլոկի շահագործումը նախատեսվում է մինչև 2036 թվականը։ Մինչդեռ նոր ատոմակայանի պարամետրերը դեռևս որոշված չեն։ Ոչ պակաս կարևոր է նաև էլեկտրացանցի ենթակառուցվածքների հարցը։ Մի քանի հարյուր հզորությամբ սպառողի միացումը մեգավատտը պահանջում է համապատասխան ներդրումներ ենթակայաններում, փոխանցման գծերում և պահուստային հզորություններում», - նշեց փորձագետը։
Այս պայմաններում նա բարձրացրեց Հայաստանի էներգետիկ և արդյունաբերական-տեխնոլոգիական քաղաքականության համաժամեցման հարցը։ Մի կողմից, պետությունը աջակցում է մեծ հաշվողական կլաստերի ստեղծմանը։ Մյուս կողմից, դեռևս չի ներկայացվել դրա երկարաժամկետ էներգետիկ հաշվեկշռի, նոր արտադրողական հզորությունների անհրաժեշտության և էլեկտրաէներգիայի արժեքի վրա ազդեցության համապարփակ գնահատական։ Իր հերթին, արևային էներգիայի արտադրության ավելացումը չի լուծում բազային հզորության ապահովման խնդիրը, քանի որ պահանջում է լրացուցիչ լուծումներ էներգետիկ համակարգի ավելորդության և հավասարակշռման համար։
«Սա բնականաբար հարց է առաջացնում. ո՞ւմ շահերն է սպասարկում Հայաստանի նոր էներգետիկ ճարտարապետության ձևավորումը։ Եթե ազգային էներգետիկ համակարգը չի հարմարեցված օտարերկրյա կորպորացիաների պահանջներին, և չկա հաստատված մոդել գործող ատոմակայանները փոխարինելու համար, ապա էներգետիկ ինքնիշխանության քաղաքականության մասին խոսելը, մեղմ ասած, դժվար է։ Ինքնիշխան պետության էներգետիկ քաղաքականությունը չպետք է վերածվի օտարերկրյա ներդրողների շահերը սպասարկող ենթակառուցվածքային ծառայությունների»։ Մինչդեռ, դատելով ներկայիս միտումներից, Երևանի էներգետիկ քաղաքականությունը շարժվում է հենց այս ուղղությամբ», - եզրափակեց Վահե Դավթյանը։
Նշենք, որ Հայաստանը քննարկում է 1000-ից 1200 ՄՎտ հզորությամբ նոր ավանդական միջուկային էներգաբլոկի կառուցման հնարավորությունը, ինչպես նաև փոքր մոդուլային ռեակտորի տարբերակները։ Արհեստական բանականության խոշոր նախագծերի (մասնավորապես՝ Հրազդանի արհեստական բանականության կայանի) իրականացման շնորհիվ կանխատեսվում է էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի կտրուկ աճ երկրում։ Մի շարք երկրների փորձագետներ ներկայացրել են իրենց նախագծերն ու շինարարական առաջարկները, այդ թվում՝ Ռուսաստանից (պետական «Ռոսատոմ» կորպորացիան առաջարկել է միջազգային կոնսորցիումի ձևաչափով 1000 ՄՎտ հզորությամբ VVER-1000 էներգաբլոկ), ինչպես նաև ԱՄՆ-ից, Չինաստանից, Հարավային Կորեայից և մի շարք եվրոպական երկրներից։ Զուգահեռաբար աշխատանքներ են տարվում Մեծամորում գործող Հայկական ԱԷԿ-ի շահագործման ժամկետը մինչև առնվազն 2036 թվականը երկարաձգելու ուղղությամբ։ Տեխնոլոգիայի և կայանի մոդելի վերջնական ընտրությունը կախված կլինի գին-որակ հարաբերակցությունից և բնակչության համար սակագների վրա հնարավոր ազդեցությունից։ Պարամետրերի և Հայաստանի իշխանությունները սպասում են դիզայնի ընտրությանը։
