ԱրմԻնֆո. Հանքարդյունաբերության ներկայացուցիչներն ու կառավարությունը ստորագրել են հուշագիր, որի շրջանակում կստեղծվի համատեղ հարթակ՝ հանքարդյունաբերության ոլորտի խնդիրները քննարկելու համար։ Կստեղծվի խումբ, որը մասնագիտորեն, ամենօրյա ռեժիմով կուսումնասիրի ոլորտի խնդիրները՝ դրանք դիտարկելով երկու տեսանկյունից՝ ինչպես ոլորտի, այնպես էլ կառավարության։ Այս մասին հայտարարել է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ ելույթ ունենալով Mining Armenia Forum-ի 3-րդ միջազգային համաժողովի մասնակիցների առջև։
Փաշինյանը կարևորել է, որպեսզի Հայաստանում հանքարդյունաբերությունը հնարավորության սահմաններում համապատասխանի ամենաբարձր չափանիշներին, ինչը, իր հերթին, կապված է ոլորտի նկատմամբ հանրային ընկալման մակարդակի հետ։ Դա առաջին հերթին վերաբերում է բնապահպանական խնդիրներին, քանի որ սա համաշխարհային մասշտաբի հարց է, և Երկիր մոլորակը կանգնած է լուրջ բնապահպանական մարտահրավերների առջև։ «Մենք պետք է աշխատենք այս ուղղությամբ, և դա կարևոր է նաև միջազգային քաղաքականության տեսանկյունից՝ երկրի հեղինակությունը բարձրացնելու համար», - նշել է վարչապետը։
Խոսելով հանրային ընկալման և բնապահպանական չափանիշների մասին՝ Փաշինյանը նշել է, որ դրանք պետք է այնքան բարձր լինեն, որպեսզի բնակչության կողմից ոլորտը չընկալվի որպես ժողովրդական ռեսուրսների կոպիտ շահագործման առարկա։ «Եվ որքանով է հասարակությունը ներգրավված այս գործընթացում, այնքանով էլ ոլորտի նկատմամբ նրա ընկալումը լինում է դրական», - ընդգծել է նա։ Նա նշել է, որ կառավարությունն այս առումով արդեն որոշ քայլեր է արել՝ դառնալով խոշորագույն հանքարդյունաբերական ընկերություններում բաժնեմասերի սեփականատեր։ Սակայն, ինչպես ասել է Փաշինյանը, սա միայն առաջին և անբավարար իրավիճակային քայլն է, քանի որ դրանում ինստիտուցիոնալ սկիզբ չկա։
Փաշինյանը կարծում է, որ ինստիտուցիոնալ մոտեցումը ենթադրում է ոլորտի խաղացողների իրավական կարգավիճակի վերակազմակերպում՝ դրանք դարձնելով հրապարակային ընկերություններ՝ բաց բաժնետիրական ընկերություններ։ «Մեր ռազմավարական մոտեցումն այն է, որ հանքարդյունաբերությունը պետք է դառնա հրապարակային ընկերությունների ինստիտուտների զարգացման առաջամարտիկը։ Եվ առաջին հերթին կարևոր է, որպեսզի ընկերությունները ցուցակված լինեն ֆոնդային շուկայում։ Եվ այստեղ դրական ազդեցություն կլինի միանգամից երեք ուղղությամբ, քանի որ ընկերությունը չի կարող ցուցակված լինել բորսայում, եթե թափանցիկ չէ, արդյունավետ չէ, եթե առնվազն չի համապատասխանում որոշակի միջազգային չափանիշների։ Հակառակ դեպքում ընկերության կապիտալիզացիան ցածր կլինի։ Ավելին, շատ կարևոր է չորրորդ ուղղությունը՝ հրապարակային կարգավիճակի միջոցով բաց շուկա դուրս գալը քաղաքացիներին հնարավորություն կտա դառնալ ընկերության բաժնետերեր։ «Ես բացահայտ կասեմ, որ Ամուլսարում (ոսկու խոշոր հանքարդյունաբերական նախագիծ) և Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում (ԶՊՄԿ) կառավարության բաժնեմասերի նկատմամբ մեր մոտեցումը կապված է ոլորտի զարգացման հենց այս տեսլականի հետ։ Կառավարությունը պետք է առաջին հերթին ինքն օրինակ ծառայի և մեծապես նպաստի Հայաստանում կապիտալի կազմակերպված շուկայի զարգացմանը։
Փաշինյանը նշել է, որ կառավարությունը դեռևս դա չի արել, քանի որ կասկածներ ունի նման բարեփոխումների իրականացման համար բավարար իրավասությունների և փորձի բացակայության վերաբերյալ։ Կառավարությունը, նրա կարծիքով, պետք է վստահ լինի, որ բաժնետոմսերը կհայտնվեն բնակչության լայն շերտերի ձեռքում, այլ ոչ թե կկրկնեն անցյալ դարի 90-ականների կեսերին իրականացված վաուչերային սեփականաշնորհման տխրահռչակ պատմությունը։ «Բայց մենք հենց այս տրամաբանության միջոցով ենք դիտարկում ոլորտի զարգացումը, և դա վերաբերում է ոչ միայն նրան, որ քաղաքացիները ազատ միջոցները ներդնելու նոր ներդրումային գործիքներ ունենան, այլև հենց ընկերությունների տեսանկյունից, որոնք կարող էին շուկայից էժան միջոցներ ներգրավել իրենց զարգացման համար։ Եվ մեկը, և մյուսը կբարելավեն ոլորտի նկատմամբ բնակչության հանրային ընկալումը, որն անմիջականորեն ներգրավված կլինի ոլորտի աշխատանքի գործընթացում», - ընդգծել է Փաշինյանը։
Խոսելով միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում հանքարդյունաբերության մյուս խնդիրների մասին՝ Փաշինյանը նշել է, որ Հայաստանին անհրաժեշտ է արտադրական շղթաները պահել երկրի ներսում, այլ ոչ թե պարզապես հումքը դուրս բերել երկրից։ Առավել ևս այսօր՝ համաշխարհային պահանջարկով պայմանավորված՝ մշտապես աճող գների պայմաններում։ «Սա շատ կարևոր է երկրի տնտեսության զարգացման, ՀՆԱ-ի և արտահանման ծավալների համար՝ հնարավորության դեպքում պատրաստի արտադրանք արտահանելու համար։ Չնայած նրան, որ կառավարությանը տարբեր պատճառներով չի հաջողվել սկսել այս գործընթացը, այնուամենայնիվ, այն օրակարգում է։
Ինչպես նաև նշել է Փաշինյանը, հումքի գների շարունակական աճը Հայաստանում փոքր և փոքրածավալ հանքավայրերի շահագործման հնարավորություններ է ստեղծում, քանի որ արդյունավետության մակարդակն այլևս կախված չէ գների անկանխատեսելի տատանումներից։ Հետևաբար, վարչապետի կարծիքով, անհրաժեշտ է ինչպես լուծել ոլորտի ինստիտուցիոնալացման և ստանդարտացման, ինչպես նաև դրա հանրային ընկալման վերոնշյալ խնդիրները, այնպես էլ սկսել երկրում երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների վերածնունդը։ «Անհրաժեշտ է նոր էջ բացել Հայաստանի երկրաբանահետախուզության ոլորտում։ Եվ ապագայում մեր միջազգային գործընկերների հետ պետք է սկսենք մեր ընդերքի լրացուցիչ հետախուզությունն ու ուսումնասիրությունը, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ լրացուցիչ հնարավորություններ կան։ Իսկ այն, որ դրանք կան, ակնհայտ է, և խոսքը պետք է լինի ոչ միայն մետաղական, այլև ոչ մետաղական հանքավայրերի մասին», - ասել է Փաշինյանը։
Նշենք, որ Mining Armenia Forum-ի կազմակերպիչներն են <Լեռնահանքային ֆորում> զարգացման հիմնադրամը և Հայաստանի հանքարդյունաբերության և մետալուրգիայի ասոցիացիան։ Համաժողովի ռազմավարական հովանավորներն են երկրի հանքարդյունաբերության խոշորագույն խաղացողները՝ <Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը> և ոսկու արդյունահանմամբ զբաղվող <Լիդիան Արմենիա> ընկերությունը։ Համաժողովի գլխավոր հովանավորներն են «Ամերիաբանկ» ՓԲԸ-ն և «Թեղուտ» ՓԲԸ-ն։
