Արմինֆո. Ղազախստանի և Հայաստանի միջև միակ տարբերությունը տարածքն է, և Ղազախստանում հսկայական տարածքը թույլ է տալիս գործարկել զանգվածային երկրաբանահետախուզություն: Հայաստանին ես խորհուրդ չէի տա գնալ այդ ճանապարհով, բայց ավելի լավ է ներգրավել որակյալ երիտասարդների, բայց իրականացնել խիստ զտում: Հոկտեմբերի 16 - ին Mining Armenia Forum միջազգային համաժողովի ընթացքում նման կարծիք է հնչեցրել է իրավաբան, Haller Lomax ընկերության գործընկեր, Ղազախստանի ընդերքօգտագործման օրենսգրքի մշակողներից մեկը՝ Թիմուր Օդիլովը։
"Հայաստանում արդեն հերթականություն կա, ես կարդացել եմ օրենքը, բայց մեխանիզմը նորմալ գրված չէ, եւ դա ամենաանթափանց մեխանիզմներից մեկն է", - նշել է նա:
Նրա խոսքով ՝ հենց որակավորված երիտասարդները հանքավայրեր կբացեն։ Միևնույն ժամանակ, Օդիլովը նկատել է, որ շրջանառության կարգապահությունը շատ կարևոր է: «Եթե կրտսերը լիցենզիա է վերցրել, մի քանի տարի «փորել», ոչինչ չի գտել, անմիջապես պետք է գործարկել այն կանոնը, որ բլոկը վերադարձվում է և տրվում է նոր ներդրողի: Մենք միայն հիմա ենք կարգավորել այդ մեխանիզմը Ղազախստանում, եւ այն սկսել է պտուղներ տալ", - նշել է իրավաբանը։
Անդրադառնալով USGS-ի (United States Geological Survey / ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայություն) հետ Հայաստանի առաջիկա համագործակցությանը ՝ ազգային երկրաբանական ծառայության գործարկման ուղղությամբ, նա զուգահեռ է անցկացրել Ղազախստանի հետ: «Եթե դուք սկսում եք այդ ծառայությունը որպես հետախուզական օպերատոր, իմացեք, որ նման ծառայությունում հետաքրքրություն է առաջանում հավերժ և առանց արդյունքի գումար ծախսել: Դա բավականին մեծ ծուղակ է, որի մեջ հայտնվել են ԱՊՀ գրեթե բոլոր երկրները, - ուշադրություն է հրավիրել Օդիլովը։
Կարևոր է, որ երկրաբանական ծառայության հիմնական խնդիրը լինի ոչ թե պետական վերահսկողությունը, ոչ թե կարգավորումը, ոչ թե երկրաբանական հետախուզությունը, այլ երկրաբանական տվյալների վրա աշխատելը, մասնավոր բիզնեսի, երիտասարդների համար երկրաբանական ծախսերի նվազեցումը, որպեսզի նրանց համար ավելի հեշտ լինի ստանալ այս կամ այն տեղեկատվությունը, որպեսզի այն լինի թվային տվյալների բազայում: Հայաստանում, նրա խոսքով, կարևոր է թվայնացնել տարածքը և կազմել թվային քարտեզ, որը ցույց է տալիս, թե որտեղ կարելի է հանքարդյունաբերությամբ զբաղվել, որտեղ ՝ ոչ՝ հաշվի առնեելով պատմամշակութային հուշարձանները և այլն:
«Ինչ փորձ ենք քաղել․ պետությունը պետք է վերահսկի ոչ թե քայլ առ քայլ կոնկրետ ֆիզիկական աշխատանքների ծավալները, այլ պետք է ներդրումներ պահանջի ։ Այսինքն ՝ վերահսկողության լավագույն միջոցը միայն փողն է։ Դա համընդհանուր է՝ թե Ավստրալիայում, թե Կանադայում, թե Ղազախստանում։ Կարգավորիչի գործառույթները ներդրումները ստուգելն է, այլ ոչ թե աշխատանքի որոշակի ծավալի վերահսկումը: Դա անիմաստ է», - բացատրել է փորձագետը:
Շարունակելով զուգահեռ անցկացնել Ղազախստանի հետ՝ նա նշել է, որ կարևոր է օրենսդրությունը փոխելու, խաղի նոր կանոններ մտցնելու դեպքում փոխել նաև պետական կառավարումը: «Առանցքային սխալը, որ թույլ տվեցինք, երբ ընդունեցինք ընդերքօգտագործման օրենսգիրքը, այն է, որ պետական երկրաբանության գործունեությունը թողեցինք նախկինը: Նախագահը որոշում կայացրեց գործարկել նոր պետական ազգային երկրաբանական ծառայությունը՝ բարեփոխումից միայն 4 տարի անց, և միայն դրանից հետո ինչ-որ բան տեղից շարժվեց: Այսինքն ՝ հնարավոր չէ ընդունել խաղի նոր կանոնները ՝ չփոխելով պետական կառավարման ինստիտուտները։ Դա առանցքային պահ է», - ասել է Օդիլովը:
Նշենք, որ Mining Armenia Forum-ի քննարկումների ընթացքում բանախոսները նշել են ներդրողների համար մեծ դժվարություններ, երբեմն՝ նաև խաղի անհասկանալի կանոնները, որոնք կարող են փոխվել ՝ կախված տարբեր գերատեսչությունների պաշտոնյաների դիրքորոշումներից: Դա բացասաբար է ազդում ներդրումային նախագծերի արդյունավետության մակարդակի, հայկական շուկա մուտք գործելու հնարավորության վրա ։ Փաստորեն, ինչպես նշվել է, վերջին տարիներին երկրի հանքարդյունաբերություն չի եկել ոչ մի ներդրող, բացի "Լիդիան Արմենիա" ընկերությունից, որի նախագծի իրականացման ճանապարհը, աաայդուհանդերձ, ձգձգվել է 8 երկար տարիներ:
