ԱրմԻնֆո. Բարձր տեխնոլոգիաների զարգացումն ու Հայաստանում AI գործարանների թվի աճը կառավարությանը մղում են նոր հզոր ատոմակայան կառուցելու որոշմանը։ Այս մասին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է Infocom ռեսուրսին տված հարցազրույցում։
Նա պատմել է, որ դեռ մեկ տարի առաջ, խոսելով երկրում ատոմային ոլորտի զարգացման մասին, հակված էր փոքր մոդուլային կայանների կառուցմանը, սակայն կյանքը իր շտկումներն է մտցնում, և արդեն այսօր ակնհայտ է, որ այդ ոլորտների զարգացումը մոտ ապագայում երկրում էլեկտրաէներգիայի դեֆիցիտ կստեղծի։ Որպես օրինակ՝ Փաշինյանը պատմել է Հայաստան ներդրումներ կատարելու Amazon ընկերության մտադրության մասին, սակայն շուկա մուտք գործելու հիմնական պայմանը զգալի ազատ հզորությունների առկայությունն է։
Ինչպես նշել է Փաշինյանը, դա չի նշանակում, որ հրաժարվում ենք կանաչ էներգետիկան հետագայում ևս զարգացնելուց, և այդ խնդիրը Հայաստանի կառավարության առաջնահերթությունների շարքում է։ Ոլորտը շատ ակտիվ զարգանում է և ոչնչով չի սահմանափակվում։ Ավելին, նպատակ է դրվել սկսել արդյունաբերական կուտակիչ համակարգերի զարգացումը։ Սակայն, այնուամենայնիվ, երկրին անհրաժեշտ են մեծ գեներացնող հզորություններ, որոնք կապահովեն էլեկտրաէներգիայի կայուն մատակարարումները։
Վարչապետի խոսքով՝ նոր հզոր ատոմակայան կառուցելու վերաբերյալ վերջնական որոշումը պետք է ընդունվի 2027 թվականին, որպեսզի հասցնեն այն կառուցել մինչև գործող ՀԱԷԿ-ի շահագործման ավարտը։ Փաշինյանը չի ասել, թե որ երկիրը կկառուցի այն, քանի որ այդ հարցը դեռ քննարկվում է։
Նշենք, որ «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիան հայկական կողմին առաջարկում է կառուցել 1 ԳՎտ հզորությամբ նոր ատոմակայան։ Սեպտեմբերի 29-ին Երևանում լրագրողների հետ զրույցում «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիայի ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչովը հայտարարել է, որ Հայաստանի կառավարությանը առաջարկ է արվել կառուցել հազարական հզորությամբ էներգաբլոկ՝ ВВЭР-1000-ի լավագույն նախագծի շրջանակներում։
Ներկայում գործող Մեծամորի ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկում իրականացվում է շահագործման ժամկետի երկարաձգման ծրագիր, որը նախատեսում է կայանի աշխատանքը մինչև 2036 թվականը՝ հետագայում ժամկետը մինչև 2046 թվականը երկարաձգելու հնարավորության քննարկմամբ։ Շահագործման ժամկետի երկարաձգման ծրագրի առաջին փուլը (մինչև 2026 թվականը) իրականացվել է Ռուսաստանի ֆինանսական աջակցությամբ (270 մլն դոլարի վարկ և 30 մլն դոլարի դրամաշնորհ)։ Հիմնական աշխատանքներն ուղղված էին սարքավորումների արդիականացմանը և թիվ 2 էներգաբլոկի անվտանգության հիմնավորմանը մինչև 2026 թվականը։ 2023 թվականի դեկտեմբերին «Հայկական ատոմային էլեկտրակայան» ՓԲԸ-ն և «Ռոսատոմ Սերվիս» ԲԲԸ-ն պաշտոնական համաձայնագիր են կնքել կայանի ռեսուրսը ևս 10 տարով կրկին երկարաձգելու վերաբերյալ։ Այդ նպատակով հատկացվել է շուրջ 165 մլն դոլար՝ ծրագրի առաջին փուլի իրականացման ընթացքում խնայված միջոցներից։ ԱԷԿ-ի ղեկավարությունը քննարկում է էներգաբլոկի շահագործման հնարավորությունը մինչև 2041-2046 թվականները՝ բոլոր փորձաքննություններն անցնելու և ՄԱԳԱՏԷ-ի հետ համաձայնեցման պայմանով։
