ԱրմԻնֆո. Անկանխիկ գործարքները կայուն կերպով ամրապնդում են իրենց դիրքերը Հայաստանի պլաստիկ քարտերի շուկայում՝ 2026 թվականի հուլիսին հասնելով ընդհանուրի 60.7%-ի (մեկ տարի առաջվա 55.8%-ի համեմատ), տարվա առաջին կեսին բացարձակ արժեքով գերազանցելով 2.3 տրիլիոն դրամը (6.3 միլիարդ դոլար): Այս մասին են վկայում ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալները՝ ՀՀ բանկերի կողմից թողարկված քարտերով Հայաստանում և արտերկրում կատարված գործարքների վերաբերյալ:
Այս արդյունքին հասել են՝ չնայած այն հանգամանքին, որ անկանխիկ քարտերով վճարումների տարեկան աճի տեմպը վերադարձել է բնական աճի միջակայք՝ 2022 թվականին այդ տարվա հուլիսի 1-ին կանխիկ գործարքների վերաբերյալ օրենսդրական սահմանափակումների ներդրման հետևանքով առաջացած կտրուկ աճից հետո: Ավելին, 2023 թվականին նույնպես նկատվել են անկանխիկ գործարքների տպավորիչ աճի տեմպեր (77%), որոնք 2024 թվականին թուլացել են, բայց մնացել են երկնիշ 11% մակարդակի վրա, ապա 2025 թվականին արագացել են մինչև 17%: Այս միտումը շարունակվել է 2026 թվականի առաջին կեսին, անկանխիկ գործարքների տարեկան աճը արագացել է մինչև 23%: Միևնույն ժամանակ, կանխիկի բաժինը պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալում նվազել է. 2022 թվականին 66%-ից հասել է 59%-ի, 2023 թվականին կորցրել է իր գերիշխող դիրքը՝ հասնելով 49%-ի, այնուհետև շարունակել է նվազել մինչև 47% 2024 թվականին և 43% 2025 թվականին, 2026 թվականի առաջին կեսին էլ ավելի է նվազել մինչև 39.3%:
Նշենք, որ վիրտուալ vPOS-ի միջոցով իրականացված անկանխիկ գործարքների մասնաբաժինը 2026 թվականի առաջին կիսամյակում փոքր-ինչ նվազել է՝ հասնելով 58.4%-ի (2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի 60.5%-ից)՝ կազմելով 1.4 տրիլիոն դրամ (3.7 միլիարդ դոլար), միաժամանակ շարունակելով արագանալ՝ տարեկան երկնիշ աճով 10.2%-ից հասնելով 19%-ի։ Այնուամենայնիվ, պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալում vPOS գործարքների մասնաբաժինը շարունակում է աճել՝ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում գերազանցելով 35.4%-ը (2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի 33.8%-ի համեմատ)։
Անկանխիկ գործարքների դինամիկայով պայմանավորված՝ պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալը նույնպես ցույց է տվել երկնիշ տարեկան աճ՝ 12%, 2026 թվականի առաջին կիսամյակում գերազանցելով 3.8 տրիլիոն դրամը կամ ավելի քան 10.4 միլիարդ դոլարը (ներառյալ արտասահմանում կատարված գործարքները՝ օգտագործելով հայկական բանկերի կողմից թողարկված քարտերը)։ Ավելին, հաշվետու ժամանակահատվածում հայկական թողարկող բանկերի քարտերով արտասահմանում կատարված գործարքների մասնաբաժինը պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալում նվազել է մինչև 11.7% (2025 թվականի առաջին կիսամյակի 14.4%-ի համեմատ), ընդ որում՝ վերջինս տարեկան կտրվածքով նվազել է 8%-ով (նախորդ տարվա 32.3% աճի համեմատ)՝ հասնելով 449.7 միլիարդ դրամի (1.2 միլիարդ դոլար): Հաշվի առնելով Հայաստանում արտասահմանյան թողարկող բանկերի քարտերով կատարված գործարքները, պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալը գերազանցել է 3.99 տրիլիոն դրամը (10.9 միլիարդ դոլար), որից 61.5%-ը կամ 2.5 տրիլիոն դրամը (6.7 միլիարդ դոլար) կազմել են անկանխիկ գործարքներ (ներառյալ vPOS գործարքները՝ 1.4 տրիլիոն դրամ կամ 3.7 միլիարդ դոլար): Միջազգային քարտերը ցույց են տվել պլաստիկ գործարքների ամենաբարձր աճի տեմպերը, սակայն ավելի ուշագրավ է տեղական քարտերով կատարված գործարքների երկնիշ աճին վերադառնալը: Visa քարտերը պահպանում են առաջատար դիրքը գործարքների ծավալով՝ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում կազմելով ավելի քան 2.4 տրիլիոն դրամ (6.6 միլիարդ դոլար), տարեկան աճը արագանալով 10.7%-ից մինչև 14.1%: Mastercard քարտերը զբաղեցրել են երկրորդ տեղը՝ 862.8 միլիարդ դրամ (2.3 միլիարդ դոլար), գրանցելով 9% աճի տեմպ, 2% անկման դիմաց: Arca տեղական քարտերը երրորդ տեղում են՝ 463.8 միլիարդ դրամ (1.3 միլիարդ դոլար), տարեկան աճը արագանալով 6%-ից մինչև երկնիշ թիվ՝ 16.1%: Իսկ չորրորդ տեղը զբաղեցնում են այլ արտասահմանյան քարտերը (AmEx, Diners Club, MIR, UPI)՝ 79.2 միլիարդ դրամ (215.3 միլիոն դոլար), տարեկան դինամիկան 60.4% անկումից հասել է 8% աճի: Ավելին, վերջինս կարողացավ աճի միտում գրանցել Acba Bank-ի կողմից թողարկված American Express (AmEx) քարտերի շարունակական ակտիվության շնորհիվ։
Visa քարտերը գերիշխում են պլաստիկ գործարքների ընդհանուր ծավալում
- 63.4% (2025 թվականի առաջին կիսամյակի 62.8%-ի համեմատ), որին հաջորդում է Mastercard-ը՝ 22.5%-ով (2025 թվականի առաջին կիսամյակի 23.3%-ի համեմատ), Arca-ն երրորդ տեղում է՝ 12.1%-ով (մեկ տարի առաջվա 11.8%-ի համեմատ), իսկ մնացած 2%-ը (մեկ տարի առաջվա 2.1%-ի համեմատ) այլ օտարերկրյա քարտերով կատարված գործարքներն են (AmEx, Diners Club, MIR, UPI): Visa քարտերը նույնպես պահպանում են առաջատարի դիրքը բանկային քարտերի ընդհանուր թվում՝ կազմելով 52.7%, որին հաջորդում են Mastercard-ը՝ 21.5%-ով և Arca-ն՝ 19%-ով, իսկ մնացած 6.8%-ը այլ օտարերկրյա քարտեր են (AmEx, Diners Club, MIR, UPI): Տարեկան աճի առումով, տեղական Arca քարտերը ցուցաբերել են աճի ամենաբարձր տեմպը՝ 30.4%, որին հաջորդում են միջազգային Visa քարտերը՝ 19.4% և Mastercard քարտերը՝ 17.5%: Ինչ վերաբերում է այլ արտասահմանյան քարտերին (AmEx, Diners Club, MIR, UPI), դրանց թիվն աճել է 9.6%-ով, և այս աճը պահպանվում է AmEx քարտերի ակտիվ ընդլայնման շնորհիվ, որոնց մասնաբաժինը այլ արտասահմանյան քարտերի ընդհանուր թվի մեջ արդեն հասել է 45%-ի:
Նշենք, որ Armenian Card ազգային վճարային համակարգը, տեղական քարտերի դիրքերը ամրապնդելու և տեխնոլոգիական աջակցություն ցուցաբերելու նպատակով, գործարկել է ArcaPay (2024 թվականի նոյեմբերից) և ArcaQR (2025 թվականի հոկտեմբերից) համակարգերը: Իր հերթին, կառավարությունը որոշել է մեծացնել սպառողների հետաքրքրությունը ArCa քարտերի նկատմամբ՝ 2026 թվականի հունվարից սկսած բոլոր քարտերի համար ներդնելով 2% cashback, իսկ թոշակառուների և նպաստ ստացողների cashback-ը նախկին 12%-ից հասցնելով ներկայիս 22%-ի (ներառյալ ընդհանուր 2%-ը): Ավելին, Armenian Card-ը համաձայնության է եկել Mastercard և UPI միջազգային վճարային համակարգերի հետ (հուշագիրը ստորագրվել է 2025 թվականի նոյեմբերին) համատեղ ապրանքանիշային Arca քարտեր թողարկելու վերաբերյալ (նախատեսվում է 2026 թվականի երկրորդ կեսին, որտեղ առաջինը կլինի ArCa-UPI-ն)՝ դրանք միջազգային մակարդակով օգտագործելու հնարավորությամբ: Ներկայումս, Google Pay-ում և Apple Pay-ում ArCa տոկենիզացիայից բացի, մեկնարկել է տեղական քարտերի (ներառյալ համատեղ ապրանքանիշային քարտերի) թվային չիպերի փոխարինման գործընթացը: Սա անհրաժեշտ է միջազգային ծառայություններում, այսինքն՝ Google Pay-ի և Apple Pay-ի միջոցով տոկենային վճարումներում ArCa քարտերի (ներառյալ համատեղ ապրանքանիշային քարտերի) լիարժեք հասանելիությունն ապահովելու համար:
Հիշեցնենք, որ պլաստիկե շուկայում գործում են Հայաստանում գործող բոլոր 17 բանկերը: Դրանց թվում է համեմատաբար նոր մուտք գործող Fast Bank-ը, որը միաժամանակ թողարկում է տեղական Arca քարտեր և միջազգային Visa և Mastercard քարտեր: (Դրամի գնահատված փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ 2026 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ կազմել է 367.89 դրամ/$1):
