Արմինֆո. Հիփոթեքային վարկերին 2026 թվականի հուլիսին բաժին է ընկել Հայաստանի բանկային համակարգի համախառն վարկային պորտֆելի 20,3 տոկոսը կամ մոտ 1,8 տրլն դրամ։ Աճն առաջին կիսամյակում գերազանցել է 7 տոկոսը, իսկ տարեկան կտրվածքով կազմել է գրեթե 16 տոկոս։ Այդ մասին օգոստոսի 4-ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հաղորդել է Հայաստանի բանկերի միության (ՀԲՄ) նախագահ Դանիել Ազատյանը՝ ներկայացնելով ս. թ. առաջին կիսամյակի արդյունքները:
Պատասխանելով ԱրմԻնֆո-ի թղթակցի հարցին' Ազատյանը հայտարարել է, որ ընթացիկ դինամիկան չի համարում դանդաղում: Այդ առնչությամբ նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ հիփոթեքային վարկավորման աճի ամենաբարձր տեմպերը դիտվել են 2023-2024 թվականներին ՝ եկամտահարկի վերադարձման մեխանիզմի գործողության շնորհիվ։ Վերադառնալով իր կանխատեսմանը՝ ՀԲՄ ղեկավարը նշել է, որ տարեկան 16 տոկոս աճը միանգամայն բնական և նորմալ տեմպ է։
Ընդհանուր առմամբ, նրա ասելով, առաջին կիսամյակն, ավանդաբար, պակաս ակտիվ է լինում վարկավորման տեսանկյունից: Բացի այդ, Հայաստանում տեղի են ունեցել խորհրդարանական ընտրություններ և այլ քաղաքական գործընթացներ։ Երկրորդ կիսամյակում, ինչպես վստահեցրել է Ազատյանը, սպասվում է ակտիվացում վարկավորման բոլոր ուղղություններով:
Ընդ որում, նա չի բացառել, որ երկարաժամկետ հեռանկարում հիփոթեքային վարկավորման շուկայում կարող են որոշակի բարդություններ առաջանալ, կապված այն բանի հետ, որ վարկը մարելուն պես վարկառուները կվճարեն վարկի մայր գումարի ավելի ու ավելի մեծ մասը եւ, համապատասխանաբար, եկամտահարկի վերադարձման ավելի քիչ գումար կստանան: Միևնույն ժամանակ, ՀԲՄ ղեկավարը նշել է, որ 7-8 տարվա հեռանկարում դա արդեն կարող է լուրջ խնդիր չդառնալ քաղաքացիների համար ՝ հաշվի առնելով աշխատավարձերի հնարավոր աճը, գնաճը և մակրոտնտեսական այլ գործոններ:
ԱրմԻնֆո ԼԸ պատրաստած Հայաստանի բանկերի ֆինանսական վարկանիշի 30.06.2026 թ. տվյալների համաձայն, հիփոթեքային վարկերի ծավալը գերազանցել է 1.8 տրլն դրամը (5 մլրդ դոլար)՝ տարեկան աճի 32,5%-ից մինչև 15,5% դանդաղմամբ, իսկ ընթացիկ կես տարում աճելով գրեթե 8% - ով, որից ավելի քան 5% աճն ապահովվել է 2-րդ եռամսյակում: Ընդհանուր վարկային պորտֆելում հիփոթեքի մասնաբաժինը տարվա ընթացքում նվազել է աննկատ՝ 21%-ից մինչեւ 19%. Բանկերի մեծ մասում արձանագրվել է հիփոթեքային վարկավորման տարեկան աճի թուլացում, ընդ որում, ոմանց մոտ դիտվել է դինամիկայի շրջադարձ երկնիշ աճից դեպի անկում։
Նշենք, որ 2025 թվականից Երևանում դադարել է գործել հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկի վերադարձման պետական ծրագիրը, սակայն մարզերում այն շարունակվում է: Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են 2029 թվականից ամբողջությամբ վերացնել հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկի վերադարձը։ Չեղարկումը կլինի աստիճանական։ Այսպես, 2027թ. հունվարի 1-ից հետո առաջնային շուկայում հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկը չի վերադարձվում, եթե գույքը գտնվում է Երևան քաղաքին հարող մարզերում ՝ Արագածոտնում, Արարատում, Արմավիրում և Կոտայքում։ 2029թ. հունվարի 1-ից հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկի վերադարձը կդադարի գործել նաև մյուս մարզերում ։ Սահմանափակումները չեն վերաբերի սահմանամերձ բնակավայրերին։
Հիշեցնենք, որ առաջնային շուկայում բնակարանների (բնակարաններ նորակառույցներում կամ նոր առանձնատներ) ձեռք բերման հիփոթեքային վարկերի եկամտահարկի վերադարձման պետական ծրագիրը Հայաստանում գործում է 2014 թվականի նոյեմբերից: Ընդհանուր առմամբ, 2015-2024թթ. պետական բյուջեից այդ ծրագրից օգտված քաղաքացիներին վերադարձվել է 209.7 մլրդ դրամ (529 մլն դոլար)։ 2025 թվականին դրա համար պահանջվել է 96.67 մլրդ դրամ կամ 253 մլն դոլար (ի սկզբանե նախատեսված 84.070 մլրդ դրամ՝ գումարած լրացուցիչ հատկացված 12.6 մլրդ դրամ)։
