Արմինֆո.Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հեռահաղորդակցության տարանցումը միակողմանի օգուտի պատմություն չէ, քանի որ այն կարող է դառնալ կա՛մ փոխշահավետ համագործակցության, կա՛մ փոխկախվածության գործընթաց:
Facebook-ի իր էջում նման կարծիք է հայտնել «Միասնության թևեր» կուսակցության անդամ, Հայաստանի Պետական եկամուտների կոմիտեի նախկին նախագահ Դավիթ Անանյանը՝ «Տելեկոմ Արմենիա» ԲԲԸ-ի և «Ազերտելեկոմ» ԲԲԸ-ի միջև ինտերնետ-թրաֆիկի տարանցման վերաբերյալ համաձայնագրի ստորագրման ֆոնին:
Անանյանն ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ այս համաձայնագիրը միաժամանակ շոշափում է տարածաշրջանային թվային ենթակառուցվածքները, կապուղիների դիվերսիֆիկացումը, փոխադարձ թրաֆիկը, ինչպես նաև ազգային անվտանգությունը, վերահսկողությունն ու հանրային վստահությունը: Ինչպես հիշեցրել է ՊԵԿ նախկին ղեկավարը, համաձայն առկա տեղեկատվության, կողմերը ստորագրել են երկկողմ համաձայնագիր, որը նախատեսում է ինտերնետ-թրաֆիկի տարանցում Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքներով՝ կոմերցիոն հիմունքներով։ «Հայկական կողմն ընդգծում է, որ «Տելեկոմ Արմենիան» իր ենթակառուցվածքների օգնությամբ ապահովում է տարանցիկ հնարավորություններ Ադրբեջանի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական կողմն, իր հերթին, նույն համաձայնագիրը ներկայացնում է որպես իր տարածքով Հայաստանի միջազգային ինտերնետային կապի նոր երթուղու ապահովում», - հիշեցրել է Անանյանը:
Այսինքն, ինչպես նկատել է քաղաքական գործիչը, էությունը մնում է նույնը, սակայն հանրային ներկայացման մեջ շեշտադրումները տարբերվում են։ Քանի որ, ինչպես պարզաբանել է Անանյանը, եթե հայկական կողմից համաձայնագիրը ներկայացվում է որպես փոխադարձ տարանցման և Հայաստանի տարանցիկ ներուժի ընդլայնման հնարավորություն, ապա ադրբեջանական դիրքորոշման տեսանկյունից այն հիմնականում տեղավորվում է Ադրբեջանի՝ տարածաշրջանային թվային հաբ դառնալու ռազմավարության մեջ։ «Եվ սա մանրուք չէ։ Չէ՞ որ տարածաշրջանում ենթակառուցվածքները վաղուց արդեն բացառապես տնտեսական հարց չեն, դրանք հանդես են գալիս նաև որպես ազդեցության, կախվածության, վերահսկողության և քաղաքական դիրքորոշման գործիք», - ուշադրություն է հրավիրել քաղաքական գործիչը:
Ինչպես պարզաբանել է Անանյանը, եթե գործընթացը ճիշտ կառավարվի, Հայաստանը կարող է շահել երեք ուղղությամբ՝ ստանալ արտաքին ինտերնետ-կապուղիների լրացուցիչ դիվերսիֆիկացում, ուժեղացնել Հայաստանի դերը որպես տարանցիկ թվային ծառայություններ մատուցող երկիր և ստեղծել պահուստային կապուղի՝ նվազեցնելով կախվածությունը սահմանափակ ուղղություններից: Այս իմաստով, նրա խոսքով, գործարքը չի կարելի բացասական գնահատել միայն այն պատճառով, որ մյուս կողմը ադրբեջանական ընկերություն է։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես ընդգծել է ՊԵԿ նախկին ղեկավարը, պետք է հաշվի առնել նաև Ադրբեջանի շահերը։
«Այս համաձայնագրի համաձայն՝ Ադրբեջանը կարող է ստանալ լրացուցիչ տարանցիկ ճկունություն, ամրապնդել Նախիջևանի հետ կապի հնարավորությունները, ինչպես նաև ավելի ամուր դիրքերից ներկայացնել իր «թվային միջանցքի» և «տարածաշրջանային հաբի» ռազմավարությունը։ Այսպիսով, սա միակողմանի օգուտի պատմություն չէ։ Սա մի կողմից փոխշահավետ համագործակցության գործընթաց է, մյուս կողմից՝ փոխկախվածության։ Եվ թեև թրաֆիկի տարանցումը դեռ չի նշանակում հասանելիություն տվյալների բովանդակությանը, քանի որ ժամանակակից պայմաններում ինտերնետ-բովանդակության մեծ մասը պաշտպանված է, դա այնուամենայնիվ չի վերացնում բոլոր ռիսկերը։ Տարանցիկ օպերատորը կարող է տեսնել կամ ազդել որոշակի տեխնիկական տվյալների վրա, ինչպիսիք են երթուղիները, IP հասցեները, կապի ծավալները, իսկ որոշ դեպքերում՝ մետատվյալները։ Ուստի այստեղ պահանջվում է ոչ թե էմոցիոնալ աղմուկ, այլ անվտանգության հստակ ճարտարապետություն», - համարում է «Միասնության թևեր» կուսակցության անդամը։
Այսպիսով, Անանյանի խոսքով, այս պահին հանրային տիրույթում բաց են մնում մի շարք առանցքային հարցեր՝ որո՞նք են լինելու միացման սահմանային կետերը, ի՞նչ թողունակության մասին է խոսքը, արդյո՞ք հայաստանյան վերջնական սպառողների թրաֆիկը երբևէ կարող է ուղղորդվել Ադրբեջանի տարածքով, ո՞ր պետական մարմիններն են գնահատել գործարքի անվտանգությունը, վերահսկողության և պաշտպանության ի՞նչ մեխանիզմներ են նախատեսված։ Եվ, նրա խոսքով, այս հարցերը վերաբերում են ոչ թե ավելորդ անվստահությանը, այլ պատասխանատու պետական մտածողությանը։
Քաղաքական գործիչը համարում է, որ համաձայնագիրը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի համար, եթե այն ծառայի կապուղիների դիվերսիֆիկացմանը, Հայաստանի տարանցիկ հնարավորությունների մեծացմանը և չստեղծի ոչ թափանցիկ կամ միակողմանի կախվածություն Ադրբեջանից: Այնուամենայնիվ, նա ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ նույն համաձայնագիրը կարող է ռիսկային դառնալ, եթե դրա իրականացումն անցնի առանց բավարար թափանցիկության, հանրային հաշվետվողականության ու պարզաբանումների, ինչպես նաև առանց ազգային անվտանգության չափելի երաշխիքների: «Ամենաողջամիտ մոտեցումը ոչ թե գործարքից անվերապահորեն հրաժարվելն է կամ այն անվերապահորեն հավանություն տալը, այլ պարզաբանումներ, վերահսկողություն, տեխնիկական անվտանգություն և պետական պատասխանատվություն պահանջելը: Քանի որ հեռահաղորդակցության տարանցումը պարզապես բիզնես չէ: Դա կրիտիկական ենթակառուցվածք է: Իսկ Հայաստանի և Ադրբեջանի պարագայում՝ նաև ազգային անվտանգության հարց», - ամփոփել է Անանյանը:
Հիշեցնենք, որ հունիսի 22-ին «Տելեկոմ Արմենիա» (Team Telecom Armenia) և «Ազերտելեկոմ» ընկերությունները ստորագրել են երկկողմ համաձայնագիր, որը նախատեսում է տարանցիկ ինտերնետի փոխանցում և մատակարարում երկու երկրների տարածքներով՝ կոմերցիոն հիմունքներով։ Համաձայնագրի շրջանակներում «Տելեկոմ Արմենիան», հանդիսանալով տարածաշրջանի առաջատար տարանցիկ օպերատոր, ընդլայնում է միջազգային ինտերնետ-թրաֆիկի մատակարարման երկրների քանակն ու աշխարհագրությունը՝ ապահովելով տարանցում սեփական ենթակառուցվածքով դեպի Ադրբեջան:
