Արմինֆո. Ֆինանսական շուկաների բրգաձև զարգացման բանաձևը ենթադրում է դրանց հիերարխիկ կարգ: Զարգացումը պետք է սկսվի կարճաժամկետ ֆինանսական գործիքներից, հատկապես, դրամական շուկայի գործիքներից, որոնց ամրապնդումից հետո կարելի է ուշադրությունը կենտրոնացնել արժութային շուկայի վրա։
Եւ հետո արդեն շեշտը տեղափոխվում է երկարաժամկետ գործիքներին, ինչպիսիք են պետական պարտքի և կորպորատիվ արժեթղթերի շուկաները, որոնց խորքի և իրացվելիության բավարար մակարդակի հասնելուց հետո զարգացման ծրագիրը կարող է ընդլայնվել և ներառել ավելի առաջադեմ հատվածները, ինչպիսիք են ածանցյալ ֆինանսական գործիքների շուկաները։ Նման կարծիք է հայտնել ՀՀ ԿԲ-ի ղեկավար Մարտին Գալստյանը' այսօր ծրագրային ելույթով հանդես գալով կապիտալի շուկայի զարգացմանը նվիրված «Կատարելության, աճի եւ գլոբալ ինտեգրման 25 տարի" միջազգային խորհրդաժողովի բացմանը, որը նվիրված է Հայկական ֆոնդային բորսայի (AMX) ստեղծման 25-ամյակին:
Նրա խոսքով ՝ դրամական շուկայի զարգացմանն ու ամրապնդմանը հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատճառով, որ այնտեղ ձևավորվող գինը դառնում է էտալոնային գին ամբողջ ֆինանսական համակարգի համար: «Ավելի պարզ ասած՝ փողի շուկան այն վայրն է, որտեղ ձևավորվում է կարճաժամկետ, ցածր ռիսկային կամ, այսպես կոչված, <առանց ռիսկի> տոկոսադրույք: Այնուհետև կապիտալի շուկայի ավելի երկարաժամկետ և ռիսկային գործիքների գները կառուցվում են այդ չափանմուշային տոկոսադրույքի հիման վրա ՝ ավելացնելով համապատասխան ռիսկի ապահովագրավճար», - նշել է նա: Համաշխարհային մասշտաբով դրամական շուկայի չափանմուշային տոկոսադրույքը սովորաբար ձևավորվում է IOSCO - ի (Objectives and Principles of Securities Regulation - 38 սկզբունքներ, որոնք խմբավորված են 10 կատեգորիաներում՝ հիմնված երեք գլխավոր նպատակների վրա․ ներդրողների պաշտպանություն, շուկաների արդարության, արդյունավետության և թափանցիկության ապահովում, համակարգային ռիսկերի նվազեցում-խմբ.) սկզբունքներին համապատասխան: Այն հիմնված է ապահովված օվերնայթ գործարքների վրա։ Այսպիսով, դրամական շուկայի ռիսկայնությունից զերծ տոկոսադրույքին ամենամոտ գործիքը համարվում են պետական արժեթղթերով ապահովված օվերնայթ գործարքները: Այդ պատճառով, ինչպես նշել է Գալստյանը, կարգավորիչի գլխավոր նպատակը օվերնայթ գործարքների շուկայի առաջ մղումն է, որի ուղղությամբ արդեն իսկ ձեռնարկվել են մի քանի կարեւոր քայլեր, որոնք անհրաժեշտ է լրացուցիչ ուժեղացնել: Այս համատեքստում, նա ընդգծել է, որ AMX-ը գործարկել է նոր բորսայական սակարկության հարթակ օվերնայթ գործարքների համար ՝ խթանելու անցումը երկկողմանի արտաբորսայական գործարքներից դեպի բորսայական առեւտուր: Սա պետք է օգնի կենտրոնացնել պատվերները, ներգրավել ավելի շատ մասնակիցներ, մեծացնել ծավալները և աջակցել հուսալի չափանմուշային տոկոսադրույքի ձևավորմանը: "Որպես այլընտրանք՝ մենք դիտարկում ենք բոլոր միջբանկային օվերնայթ ՌԵՊՈ գործարքների, այդ թվում' արտաբորսայական գործարքների մասին տեղեկատվությունը մեկ վայրում կենտրոնացնելու հնարավորությունը' բենչմարկի հաշվարկին աջակցելու համար", - նշել է նա:
«Մենք հայաստանյան իրավական համակարգում ներդրել ենք նաև ստանդարտացված միջազգային ՌԵՊՕ համաձայնագրեր (GMRA և ISDA SFTP ՝ շրջանակային պայմանագրերի առանցքային միջազգային ստանդարտներ ֆինանսական շուկաների համար): Այս բարեփոխումը պետք է բարելավի ՌԵՊՕ տոկոսադրույքների համադրելիությունը և աջակցի բենչմարկի ձևավորմանը: Հետագայում լրացուցիչ միջոցներ կպահանջվեն շուկայում այդ համաձայնագրերի ավելի լայն կիրառումը խրախուսելու համար ՝ կամ կարգավորման միջոցով, կամ խթանիչ այլ մեխանիզմների միջոցով:
Այս համատեքստում ԿԲ ղեկավարը նախանշել է նաև Հայաստանում արժութային շուկայի խորության ապահովմանն ուղղված միջոցառումները, որը նույնպես վճռորոշ նշանակություն ունի կապիտալի շուկայի զարգացման համար: «Թեեւ մենք հաճախ քննարկում ենք տեղական արժույթով պարտատոմսերի և բաժնետոմսերի շուկաների զարգացումը, օտարերկրյա ներդրողների ներգրավումը և գնորդների բավարար պահանջարկի ապահովումը նույնպես կախված է նրանից, թե որքան հեշտությամբ կարող են ներդրողները մուտք գործել և դուրս գալ տեղական արժույթով դիրքերից: Եթե ներդրողները վստահ չեն, որ անհրաժեշտության դեպքում կկարողանան խոշոր դիրքերը ՀՀ դրամով փոխարկել, ապա ավելի քիչ հավանական է, որ նրանք տեղական արժույթով ներդրումներ կատարեն կապիտալի շուկայում, կարծում է երկրի գլխավոր բանկիրը:
Նա նշել է, որ հայկական արժութային շուկան մնում է համեմատաբար փոքր. զարգացող երկրներում, ինչպիսիք են Լեհաստանը կամ Ղազախստանը, արժութային սպրեդները կազմում են մոտ 0,007-0,008 տոկոս, մինչդեռ, Հայաստանում ՝ մոտ 1 տոկոս, ինչը զգալիորեն մեծ տարբերություն է: Զարգացող շուկաներում արժույթների միջին օրական շրջանառության մասին BIS (Միջազգային հաշվարկների բանկ - խմբ.) տվյալները նույնպես ցույց են տալիս, որ Հայաստանի արժութային շուկայում իրացվելիությունը մնում է համեմատաբար ցածր ։ Արդյունքում՝ շուկան կարող է դժվարությամբ կլանել մեծ դիրքերը, և զգալի գործարքները կարող են առաջացնել գների էական տատանումներ: Ուստի, գլխավոր կարգավորիչի գլխավոր խնդիրն է ապահովել շարունակական իրացվելիություն եւ արդար գնագոյացում արժութային շուկայում։ Որպես միջոց՝ ԿԲ-ի ղեկավարը նշել է AMX-ի գոյություն ունեցող արժութային հարթակում գլխավոր բանկի մասնակցության ընդլայնումը՝ շուկայի կողմից խոշոր դիրքերի կլանմանը նպաստելու համար։ Երկրորդը՝ կարևոր է շուկա ստեղծողների ինստիտուտի զարգացումը ' շարունակական երկկողմանի գնանշումներ ապահովելու համար: Անհրաժեշտ է հաշվի առնել շուկայի իրացվելիության պահպանման գործունեության խթանները, ինչպիսիք են կարգավորող արտոնությունները կամ առևտրային հարթակների միջնորդավճարների զեղչերը: Նա կարևոր է համարել պահանջն այն մասին, որ խոշոր արտարժութային գործառնություններն իրականացվեն բրոքերային խողովակներով, այլ ոչ թե՝ դիլերների կողմից: Դա կնվազեցնի շահերի բախումը, կբարձրացնի գնագոյացման թափանցիկությունը և կամրապնդի վստահությունը միջազգային ներդրողների շրջանում:
