Արմինֆո.ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը Հայաստանին նախազգուշացրել է, որ Ռուսաստանը հետևում է, թե ինչ է կատարվում Մեծամորի ատոմակայանի շուրջ:
"Մենք չենք կարող չնկատել, թե ինչ է կատարվում Մեծամորի ԱԷԿ-ի գործողության երկարաձգման եւ այդ երկրում ատոմային էներգետիկայի ապագայի շուրջ", - ասել է Օվերչուկը ՏԱՍՍ-ի հետ հարցազրույցում:
"Էլեկտրաէներգետիկական ընկերության բռնագրավման պատճառների մասին հարցերին մեզ պատասխանում էին, որ Հայաստանում մարդիկ դժգոհ են նրա սպասարկման ցածր մակարդակից։ Այդպես է, թե՝ ոչ, Հայաստանի ներքին գործն է", - նշել է փոխվարչապետը ։ Ընդ որում, նա նշել է. " Ինչպիսին էլ լինի այդ իրադարձությունների հիմքը, և ով էլ լինի այդ ռուսաստանցի ներդրողը, սեփականության իրավունքն առաջնային է, այն ընկած է ցանկացած հարաբերությունների հիմքում։ Պետության կողմից մասնավոր սեփականության առգրավումը Հայաստանն ավելի գրավիչ չի դարձնում օտարերկրյա ներդրողների համար"։
Նրա կարծիքով՝ "անկախ ազգային պատկանելությունից, ներդրողներն այժմ կհասկանան, որ եթե նման բան մեկ անգամ արել են նրանցից մեկի հետ, ապա երաշխիքներ չկան, որ դա չի կրկնվի մյուսների նկատմամբ": Օվերչուկը հավելել է, որ"այն փաստը, որ ընկերությունն՝ ինքը, ռուսական չէր, միայն ամրապնդում է ներդրողների մտահոգությունները":
"Համապատասխանաբար, նրանց կողմից երկրի ներդրումային ռիսկերը գնահատվելու են որպես ավելի բարձր, ակտիվների արժեքը Հայաստանում գնահատվելու է ավելի ցածր, քան կարող էր լինել, իսկ գործարարների ձգտումն առավել սեղմ ժամկետներում առավելագույն օգուտ ստանալու ՝ ավելի բարձր։ Դա շուկայական տնտեսության աշխատանքի տրամաբանությունն է", - պարզաբանել է փոխվարչապետը։
"Վերջին հաշվով՝ դրանք հայ գործարարների եւ սպառողների ներքին խնդիրներն են", - հավելել Է Օվերչուկը:
Ընդ որում, նա ընդգծել է, որ Ռուսաստանը հավասարը չունի ատոմային օբյեկտների շինարարության ոլորտում, եւ Հայաստանի համար ազնիվ ընտրության դեպքում ռուս ատոմագետները մրցակիցներ չունեն:
"Այժմ խոսքը գնում է գործող ԱԷԿ-ի ծառայության ժամկետի երկարաձգման և հետագայում նոր Էներգաբլոկների կառուցման մասին։ Մենք վստահ ենք, որ եթե ընտրությունն ազնիվ լինի, ապա ռուս ատոմագետները մրցակիցներ չունեն։ Ռուսաստանն այսօր աշխարհի 9 երկրներում իրականացնում է 26 մեծ հզորության և 2 փոքր հզորության էներգաբլոկների կառուցում ՝ 127 մլրդ դոլար պատվերների ծավալով։ Բացի այդ, ևս 14 էներգաբլոկներ կառուցվում են Ռուսաստանում ։ Սա շատ խոշոր միջազգային բիզնես է, որտեղ մեր երկիրը հավասարը չունի", - ասել է նա։
"Հայաստանը հետաքրքրություն է հայտնում փոքր հզորության մոդուլային էներգաբլոկների նկատմամբ, բայց բացի "Ռոսատոմից", աշխարհում ոչ ոք դեռևս չունի դրանց ստեղծման և շահագործման գործող տեխնոլոգիաներ ։ Հայաստանի ատոմային ոլորտում աշխատում են խորը մասնագետներ, եւ նրանց այդ մասին քաջ հայտնի է", - ընդգծել է Օվերչուկը։
Միաժամանակ, նա ընդգծել է, որ "Ռոսատոմ" պետական կորպորացիան կարող էր երկարաձգել Հայաստանի ԱԷԿ-ի աշխատանքը մինչեւ 2036 թվականը, սակայն Երեւանն ընտրում է "Եվրոպայի վեկտորը" ՝ նախապատվությունը տալով ոչ կոմպետենտ եվրոպացի կապալառուներին:
Նա ուշադրություն է հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ ներկայումս ատոմակայանը գործում է մինչեւ 2026 թվականի աշուն, սակայն ավարտվում է մինչեւ 2031 թվականի աշուն դրա երկարաձգման նախապատրաստական աշխատանքը:
"Դա արվելու է։ Մեր մասնագետները նաև կարծում են, որ դրա աշխատանքը հնարավոր կլինի երկարացնել մինչև 2036 թվականը, սակայն դրա համար պետք է կատարվեն որոշակի պայմաններ ։ Իսկ այժմ, Հայաստանի զարգացման եվրոպական վեկտորի շրջանակներում, երկարաձգման աշխատանքների մեծ մասը տրվում է եվրոպացի կապալառուներին, որոնք սեյսմիկ վտանգավոր շրջաններում աշխատանքի փորձ չունեն եւ նեղություն չեն քաշում կայանի գլխավոր կոնստրուկտորի հետ համակարգել", - նշել է Օվերչուկը։
Այսպես, ՌԴ փոխվարչապետի կարծիքով, բոլորը մտածելու բան ունեն, երբ քաղաքականապես կողմնակալ որոշումները սկսում են ազդել ատոմային էներգիայի արտադրության տեխնոլոգիաների վրա։
Միևնույն ժամանակ, Օվերչուկը հստակեցրել է, որ "Ռոսատոմի" կողմից մինչև 2036 թվականը կայանի անվտանգ շահագործման երաշխիքների տրամադրման համար անհրաժեշտ պայման է պետական կորպորացիայի կողմից իրականացվող պայմանագրային աշխատանքների բաժնային ցուցանիշի ապահովումը' առնվազն 70% - ի չափով:
Փետրվարի 3-ին ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը հայտնել է, որ հանրապետությունը կողմնորոշվել է ապագա ատոմակայանի տեսակի հարցում, որը փոխարինելու կգա գործող Մեծամորի ատոմակայանին ՝ կանգ առնելով մոդուլային տարբերակի վրա: Ներկայումս Երևանն ուսումնասիրում է Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի, Կորեայի Հանրապետության և Ֆրանսիայի առաջարկները:
Փետրվարի 9-ին Երեւան կատարած այցի ընթացքում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը հայտնել Է Վաշինգտոնի եւ Երեւանի միջեւ քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի ոլորտում ձեռք բերված պայմանավորվածության մասին, որը հեռանկարում թույլ կտա ԱՄՆ ընկերություններին Հայաստանին տրամադրել մոտ 9 մլրդ դոլարի արտադրանք եւ ծառայություններ այդ ոլորտում, ներառյալ փոքր մոդուլային ռեակտորների մատակարարումները:
Մեծամորում գործող Հայկական ԱԷԿ-ի շահագործումը երկարաձգվում է հանրապետության կառավարության և ռուսական "Ռուսատոմ Սերվիս"ընկերության համագործակցության շնորհիվ: Համապատասխան որոշումն ընդունվել է 2023 թվականի դեկտեմբերին ՝ հայ-ռուսական միջկառավարական հանձնաժողովի նիստի արդյունքում։ Հայաստանի կառավարությունը 65 մլն դոլար Է հատկացրել ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը երկարաձգելու ծրագրի իրականացման համար:
Փետրվարի 11-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Մեծամորի ատոմակայանի գործունեությունը հնարավոր կլինի երկարաձգել մինչև 2046 թվականը:
