Արմինֆո. Չնայած իր տնտեսական և սոցիալական օգուտներին, հիփոթեքային եկամտահարկի վերադարձման ծրագիրը դարձել է զգալի ֆինանսական բեռ պետական բյուջեի համար: Modex խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Հայկազ Ֆանյանը կիսվել է իր գնահատմամբ։
Ծրագրի ծախսերը գնահատելով՝ Modex-ը նշում է, որ միայն 2015-2025 թվականներին ծրագրի համար պետական բյուջեից հատկացվել է 305 միլիարդ դրամ։
«Berlin Economics-ի և Modex-ի գնահատականների համաձայն (որպես Գերմանական տնտեսական թիմի (GET) ծրագրի մաս), 2026-2044 թվականներին ծրագրի շահառուներին ՀՀ պետական բյուջեից կվերադարձվի մոտավորապես 1 տրիլիոն 98 միլիարդ դրամ: Սա վերաբերում է միայն այն շահառուներին, որոնք գոյություն ունեին 2024 թվականի վերջի դրությամբ», - նշում է Ֆանյանը։
Այս գնահատականներից բացի, ուսումնասիրությունը հաշվի է առել տարբեր սցենարներ, այդ թվում՝ փոխարժեքի տատանումները և տոկոսադրույքների փոփոխությունները։
Դիտարկվող սցենարների համաձայն՝ 2026-2044 թվականներին հիփոթեքային վարկերի վճարված տոկոսների համար պետական բյուջեից եկամտային հարկի վերադարձը կարող է կազմել 1.037-1.273 միլիարդ դրամ։
Հիշեցնենք, որ հիփոթեքային վարկառուների համար եկամտային հարկի վերադարձի ծրագիրը գործում է 2014 թվականի նոյեմբերից. քաղաքացիները, որոնք առաջնային շուկայում հիփոթեքային վարկով բնակարան են գնում (նոր շենքերում կամ նոր մասնավոր տներում բնակարաններ), ստանում են եկամտային հարկի վերադարձ՝ հիփոթեքի տոկոսների չափով։
Քանի որ ծրագրից օգտվել ցանկացողների թիվը կտրուկ աճել է, և համապատասխանաբար աճել են պետական գանձարանի ծախսերը ծրագրի մասնակիցներին եկամտային հարկի վերադարձի համար, երկրի իշխանությունները ժամանակի ընթացքում սկսել են որոշակի սահմանափակումներ կիրառել։
Պաշտոնական տվյալների համաձայն, եթե 2015 թվականին եկամտային հարկի վերադարձի համար հատկացվել է 273 միլիոն դրամ, ապա 2022 թվականին շահառուների թիվը հասել է 29,199-ի, որի վերադարձը կազմել է 36.5 միլիարդ դրամ։ 2023 թվականին 38,911 շահառու ստացել է 51.9 միլիարդ դրամ։ Ընդհանուր առմամբ, 2015-2023 թվականներին պետական բյուջեից եկամտային հարկի վերադարձի ծրագրից օգտվող քաղաքացիներին վերադարձվել է 141.1 միլիարդ դրամ: 2024 թվականին այդ թիվը կազմել է 68.6 միլիարդ դրամ։
Հիփոթեքային եկամտային հարկի վերադարձի համակարգի աստիճանական վերացումը սկսվել է Երևանում 2022 թվականի հուլիսի 1-ին: Գործընթացը սկսվել է մայրաքաղաքի կենտրոնում և կավարտվի մինչև 2025 թվականը: 2024 թվականի սկզբին ՀՀ կառավարությունը առաջարկել է 2025 թվականի հունվարի 1-ից սկսած նվազեցնել հիփոթեքային գործարքների համար հիփոթեքային վարկառուներին եկամտային հարկի վերադարձի առավելագույն չափը՝ մինչև մեկ գործարքի համար ոչ ավելի, քան 750,000 դրամ, ներկայիս 1.5 միլիոն դրամի (եռամսյակային) փոխարեն: Ավելին, ՀՀ կառավարությունը նախատեսում է ամբողջությամբ վերացնել հիփոթեքային վարկերի եկամտային հարկի վերադարձը սկսած 2029 թվականից: Վերացումը կլինի աստիճանական: Այսպիսով, 2027 թվականի հունվարի 1-ից հետո առաջնային շուկայում հիփոթեքային վարկերի եկամտային հարկը չի վերադարձվի, եթե գույքը գտնվում է Երևանին հարակից շրջաններում՝ Արագածոտնում, արարատում, Արմավիրում և Կոտայքում: 2029 թվականի հունվարի 1-ից հարկային վերադարձները նույնպես այլևս չեն կիրառվի մյուս շրջանների համար: Սահմանափակումները չեն տարածվի սահմանամերձ բնակավայրերի վրա:
