Արմինֆո. ՀՀ կառավարությունը վերանայել է համայնքների կողմից սուբվենցիոն ծրագրերի իրականացման հայտերի ներկայացման ժամկետները, ինչպես նաև մասնակցային բյուջետավորման ծրագրերի իրականացման կարգը:
Նոր կարգը հստակեցրել են Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության աշխատակազմի ֆինանսների, հաշվապահական հաշվառման և համայնքային բյուջեների վարչության համայնքային բյուջեների բաժնի ղեկավար Լորիս Մուրադյանը և Ֆինանսների նախարարության բյուջետային գործընթացի համակարգման վարչության բյուջետային գործընթացի վերլուծական մեթոդաբանության բաժնի գլխավոր մասնագետ Էդուարդ Բաղդասարյանը:
ՏԿԵՆ ներկայացուցչի խոսքով ՝ ծրագիրը ներդրվել է 2024 թվականին թեստային ռեժիմով մեկնարկել է չորս համայնքներում՝ Աշտարակում, Արմավիրում, Աբովյանում և Ջերմուկում (ներառյալ հարակից քաղաքներն ու գյուղերը): Այն ժամանակ հաստատվել է 570 մլն դրամի 8 ծրագիր (ստացված 17 հայտից), որից 443 մլն դրամ կազմել է պետական ֆինանսավորումը։ 2025 թվականին 17 համայնքներում փաստացի իրականացվել է շուրջ 1,202 մլրդ դրամ ընդհանուր արժողությամբ 31 ծրագիր, որոնցից շուրջ 740 մլն դրամը (61,6%) ֆինանսավորվել է սուբսիդիաների միջոցով (չնայած այն հանգամանքին, որ 2025 թվականի պետական բյուջեում մասնակցային բյուջետավորման ծրագրերի համաֆինանսավորման համար հատկացվել է 1 մլրդ դրամ) ։ Ծրագրերը ներառում էին հանրային տարածքների բարեկարգման, սպորտային և ժամանցային, կրթական և մշակութային ենթակառուցվածքների ստեղծման և կատարելագործման, ինչպես նաև ջրագծերի կառուցման և բարելավման աշխատանքներ:
Ընթացիկ տարում ծրագիրն իրականացվում է հանրապետության 52 համայնքներում, ներկայացված հայտերի շուրջ քվեարկությունը կավարտվի մարտի առաջին տասնօրյակում: Ծրագրերի իրականացման համար նախատեսվում է հատկացնել շուրջ 2 մլրդ դրամ։
Ֆինանսների նախարարության ներկայացուցիչն, իր հերթին, նշել է, որ նոր կարգավորումներով սահմանվել է սուբսիդիաների հայտերի ներկայացման վերջնաժամկետ՝ համապատասխան տարվա մարտի 1 - ը (բացառությամբ 2026 թվականի գործընթացի, որի համար այն սահմանվել է մինչև 2026 թվականի մարտի 16-ը), ապրիլի 1-ի փոխարեն, ինչպես ներկայումս է սահմանված: Մեկ ամիս շուտ ժամկետի սահմանումը նպատակ ունի երկարացնել մասնակցային բյուջետավորման հիման վրա ձևավորված ծրագրերի իրականացման համար հատկացված ժամանակահատվածը և բարձրացնել ամբողջ գործընթացի պլանավորման և կազմակերպման արդյունավետությունը: 2024-2025 թվականների փորձը ցույց է տվել, որ նախատեսված ծրագրերից մի քանիսը նույն տարում ամբողջությամբ չեն ավարտվել՝ գնումների մրցույթների ձգձգումների և եղանակային անբարենպաստ պայմանների պատճառով:
Վերանայվել է նաև քվեարկության մեխանիզմը։ Բնակավայրերի (ավելի մեծ և պակաս խոշոր համայնքների) միջև հավասար մրցակցային հնարավորություններ սահմանելու և փոքր բնակավայրերի համար առաջարկների մրցունակությունը բարձրացնելու նպատակով նախատեսվում է հստակեցնել, որ ընտրողը կարող է քվեարկել առավելագույնը երեք նախագծային առաջարկի օգտին, եթե դրանք վերաբերում են համայնքի տարբեր բնակավայրերի: Նույն Բնակավայրին վերաբերող նախագծային առաջարկների դեպքում ընտրողը կարող է քվեարկել միայն մեկ նախագծային առաջարկի օգտին: Այդ փոփոխությունը նպաստում է համայնքի տարբեր բնակավայրերից ներկայացված նախագծային առաջարկների մրցունակության բարձրացմանը և կանխում խոշոր բնակավայրերի նախագծերով ձայների անհամաչափ կուտակումը:
Բացի այդ, գործող կանոնների համաձայն, սուբսիդավորման հայտերի ձևավորման համար ընտրվում են այն առաջարկ-նախագծերը, որոնք ստացել են առավելագույն թվով ձայներ, բայց ոչ պակաս, քան բնակավայրում ձայնի իրավունք ունեցող բնակչության 1% - ը: Նախագծով առաջարկվում է սահմանել շեմային արժեքներ ՝ ելնելով առաջարկ-նախագիծ ընդգրկվող բնակավայրի չափից:
Մասնավորապես, սահմանվում են հետևյալ շեմային արժեքները. 1%՝ եթե առաջարկ-նախագիծը նախատեսվում է իրականացնել մինչև 5000 բնակիչ ունեցող բնակավայրում; 2%՝ եթե առաջարկ-նախագիծը նախատեսվում է իրականացնել 5000-ից ավելի բնակիչ ունեցող բնակավայրում:
Նշված շեմային արժեքները սահմանվել են առկա վիճակագրական տվյալների հիման վրա, որոնց համաձայն, ՀՀ բնակավայրերի բնակչության միջին թիվը կազմում է շուրջ 33 178 մարդ (Երևանը հաշվարկներում ներառված չէ): Սա նշանակում է, որ անհրաժեշտ ձայների շեմերը, համապատասխանաբար, կազմում են մոտ 332 ձայն՝ 1% - ով և մոտ 664 ձայն ՝ 2% - ով ։ Շեմերի նման տարբերակումը կնպաստի ակտիվ մասնակցությանը ՝ միաժամանակ կանխելով անհամաչափ դժվարությունները համեմատաբար փոքր բնակավայրերի համար: Նշվում է, որ առաջարկվող լուծումը նպաստում է համաչափության պահպանմանը, նպաստում է հավասարակշռված մրցակցությանը և համայնքի տարբեր բնակավայրերի ավելի լայն ներգրավմանը բնակչության մասնակցությամբ բյուջետավորման գործընթացում:
Ֆինանսների նախարարությունն անդրադարձել է նաև այն իրավիճակների կարգավորմանը, երբ համայնքն ստանձնում է տվյալ տարվա ընթացքում մասնակցային բյուջետավորման միջոցով ձևավորված սուբսիդավորվող ծրագրերի իրականացման պարտավորություն, սակայն բյուջետային տարվա նախավերջին աշխատանքային օրվա դրությամբ այն չի կատարում համայնքից անկախ հանգամանքներով: Նման դեպքերի համար առաջարկվում է սահմանել հետևյալ դրույթը. ծրագրի փաստացի չիրացված մասի համար համայնքին կարող է տրամադրվել պետական ֆինանսավորման համապատասխան բաժին, եթե արդեն իրականացվել և ֆինանսավորվել է ծրագրի առնվազն 70 տոկոսը: Վերոնշյալ դրույթի կիրառման դեպքում փոփոխություններ են կատարվում սուբսիդավորման պայմանագրում. սահմանվում է ծրագրի ավարտի նոր ժամկետ (ժամկետը փոփոխվում է ոչ ավելի, քան 6 ամսով), նախատեսվում են պայմաններ, որոնց համաձայն, միջոցներն օգտագործվում են միայն տվյալ ծրագրի իրականացման համար, իսկ ժամկետի դրությամբ չօգտագործված մնացորդը վերադարձվում է պետական բյուջե: Համայնքի ղեկավարն այդ ծրագրերի իրականացման վերաբերյալ ամբողջական հաշվետվությունը լիազոր մարմին է ներկայացնում ոչ ուշ, քան հաջորդ տարվա օգոստոսի 1-ը:
Նշենք, որ նախաձեռնողական բյուջետավորումը (նաև մասնակցային բյուջետավորումը) ուղղակի ժողովրդավարության իրականացման տեսակ է, որը թույլ է տալիս քաղաքային տարածքի բնակիչներին անմիջական մասնակցություն ունենալ տեղական ինքնակառավարման բյուջեի մի մասի բաշխմանը: Մասնակցային բյուջետավորման գործընթացների ներդրումը հնարավորություն է տալիս ընդլայնել համայնքի անմիջական մասնակցությունը բյուջետավորման գործընթացներում ՝ դրանով իսկ բարձրացնելով պետական ռեսուրսների բաշխման օպերատիվությունն ու արդյունավետությունը: Համայնքների բնակիչներն այժմ հնարավորություն կունենան առաջարկելու իրենց համայնքի հետ կապված գաղափարներ և ծրագրեր: Այդ առաջարկները կուսումնասիրվեն, կքննարկվեն, կընտրվեն համայնքի քվեարկությամբ, և հնարավորություն կընձեռվի իրականացնելու:
Ծրագրի շրջանակներում մասնակցային բյուջետավորման միջոցով ձևավորված յուրաքանչյուր սուբսիդավորման ծրագրի իրականացման համար համայնքի բյուջեից (ֆոնդային մաս) ֆինանսավորման մասնաբաժինը պետք է լինի տվյալ ծրագրի ընդհանուր ծախսերի առնվազն 20% - ը:
Կառավարության 2023 թվականի նոյեմբերի 2-ի որոշմամբ սահմանվել է նաև, որ մասնակցային բյուջետավորման միջոցով ձևավորված ծրագրերի իրականացման ընթացքի և տրամադրված սուբսիդիաների նպատակային օգտագործման վերաբերյալ տեղեկատվությունը համայնքի ղեկավարի կողմից ամեն ամիս հրապարակվում է համայնքի պաշտոնական կայքում: Մասնակցային բյուջետավորման վերաբերյալ իրազեկման և հանրային վերահսկողության բարձրացման նպատակով նախատեսվում է Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցված հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների, լրատվական գործունեություն իրականացնողների կամ նրանց ներկայացուցիչների մասնակցության հնարավորություն:-
