Արմինֆո.Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի խորհուրդը ընդունել է որոշում, որով սահմանվում են անկանխիկ գործառնությունների, մասնավորապես՝ ֆիզիկական ՊՈՍ տերմինալներով իրականացվող քարտային վճարումների սպասարկման միջնորդավճարների առավելագույն սահմանաչափերը՝ որոշ տնտեսվարող սուբյեկտների համար։ Այդ մասին ասվում է ԿԲ հաղորդագրությունում։
Նշվում է, որ «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» օրենքի ընդունումից հետո ֆինանսական համակարգում անկանխիկ վճարումների ծավալների էական աճին զուգահեռ և շուկայում աճող մրցակցության պայմաններում քարտային վճարումների սպասարկման միջնորդավճարները ժամանակի ընթացքում նվազել են տնտեսվարող սուբյեկտների որոշ խմբերի համար: Սակայն, ինչպես ցույց են տալիս վերլուծությունները, տնտեսվարող սուբյեկտների առանձին խմբերի, մասնավորապես՝ փոքր իրացման շրջանառություն ունեցող տնտեսվարող սուբյեկտների դեպքում, անկանխիկ վճարումների աճը չի հանգեցրել միջնորդավճարների նշանակալի նվազման: Ըստ այդմ, ինչպես նաև հաշվի առնելով «Անկանխիկ գործառնությունների մասին» օրենքի 4-րդ հոդվածի 9-րդ կետը, անհրաժեշտություն է առաջացել, քաղաքականության միջամտությամբ առավել նպաստավոր պայմաններ ստեղծել հատկապես փոքր տնտեսվարող սուբյեկտների սպասարկումն իրականացնելու նպատակով:
«Այսպիսով, մինչև 150 միլիոն ՀՀ դրամ տարեկան իրացման շրջանառություն ունեցող և սահմանված վաճառակետի տեսակի կոդերին համապատասխանող տնտեսվարող սուբյեկտների համար սահմանվել են ֆիզիկական ՊՈՍ տերմինալներով քարտային վճարումների սպասարկման միջնորդավճարների առավելագույն շեմեր․
«Արմենիան Քարդ» վճարային համակարգի քարտերով իրականացվող գործարքների դեպքում՝ առավելագույնը 0,5%; Հայաստանում շրջանառության ծավալով ամենամեծ երկու միջազգային քարտային համակարգերի քարտերով իրականացվող գործարքների դեպքում՝ առավելագույնը 0,9%։
Այն տնտեսվարողների համար, որոնց ՊՈՍ տերմինալներով իրականացված ամսական շրջանառությունը չի գերազանցում 50,000 ՀՀ դրամը, սահմանվել են ֆիքսված առավելագույն միջնորդավճարներ՝ կախված գործունեության վայրից․
Երևանում՝ մինչև 4,600 ՀՀ դրամ,
մարզային քաղաքներում՝ մինչև 3,000 ՀՀ դրամ,
գյուղական բնակավայրերում՝ մինչև 1,000 ՀՀ դրամ։
Փոքր տնտեսվարող սուբյեկտների համար ֆիզիկական ՊՈՍ տերմինալներով իրականացվող գործարքների համար բանկերի միջև վճարվող միջբանկային սակագների առավելագույն չափը սահմանվել է 0,2%։
Սահմանված առավելագույն միջնորդավճարները կիրառվելու են յուրաքանչյուր տարվա մարտի 1-ից մինչև հաջորդ տարվա փետրվարի վերջը: Այս ընթացքում նոր ստեղծված և չափանիշներին համապատասխանող տնտեսվարող սուբյեկտների համար կիրառվելու են վերոնշյալ սակագները:
Կենտրոնական բանկը կարևորում է փոքր և մանրածախ առևտրով զբաղվող տնտեսվարող սուբյեկտների համար վճարային ենթակառուցվածքների մատչելիությունը և շարունակում է քայլեր ձեռնարկել՝ ապահովելու մրցունակ, թափանցիկ և ներառական վճարային միջավայր Հայաստանում», - ասվում է հաղորդագրությունում։ Որոշմանն ու դրա մանրամասներին ծանոթացեք հղումով:
ԱրմԻնֆո-ի վերլուծաբանների կարծիքով, այս դրույթը ոչ մի կերպ չի համապատասխանում «մրցունակ, թափանցիկ և ներառական» վճարային միջավայրի սկզբունքներին, քանի որ, փաստորեն, բարձրացնում է միջնորդավճարի բեռը մինչև շրջանառության 8-9% - ը: Այլ կերպ ասած՝ այդ որոշումը, պարզապես, անհեթեթ է, ըստ էության, եւ հակառակ դրված նպատակներին, ավելի շուտ խթանում է մանր սուբյեկտների հեռանալը ստվեր, որոնք "ազատվելով բարձր միջնորդավճարներով", հետագայում եւս կձգտեն թաքցնել իրական շրջանառությունը եւ խուսափել հարկերից։
Հիշեցնենք, որ օրերս կայացած մամլո ասուլիսի ժամանակ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը նշել էր, որ Հայաստանում էքվայրինգի միջնորդավճարներն առանձնապես չեն տարբերվում արտասահմանյան պրակտիկայից․ "Սակայն մեր դեպքում, առաջնային համարելով անկանխիկ վճարումների խթանումը, ԿԲ-ն դիմել է այդ միջնորդավճարների չափի սահմանափակմանը: Դրա հետեւանքով բանկերի կորուստները կկազմեն տարեկան մոտ 2 մլրդ դրամ»։
ԱրմԻնֆո-ի պատրաստած «Հայկական բանկերը քարտային բիզնեսում» վերլուծական ամփոփագրի 32-րդ թողարկման տվյալների համաձայն, 2025 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ Հայաստանում հաշվվում էր ավելի քան 4,7 մլն քարտ (9,1%տարեկան աճով). Դրանցից 770,3 հազարը ArCa քարտեր են, ավելի քան 2,5 միլիոնը՝ Visa, 1,1 միլիոնը՝ Mastercard, 148,2 հազարը՝ AmEx, եւ 206,1 հազարը՝ այլ արտասահմանյան քարտեր (հիմնականում՝ ՄԻՌ, եւ փոքր թվով նոր մեկնարկած UPI)։ 2025 թվականի 9 ամիսների արդյունքներով պլաստիկ գործառնությունների ընդհանուր ծավալը գերազանցում է 5.5 տրլն դրամը (հաշվի առնելով արտասահմանյան գործարքները), որոնց կառուցվածքում անկանխիկ գործարքների դոմինանտն արդեն հասնում է 57% - ի կամ 3.2 տրլն դրամի ։ Ընդ որում, անկանխիկ գործարքներում ինտերնետ-գործարքների մասնաբաժինը կազմում է գրեթե 48%, իսկ հաշվի առնելով արտասահմանյան գործարքները, գերազանցում է 70% - ը։
