Փորձագետը՝ ՓՄՌ-ի մասին. առայժմ միայն Ռուսաստանն ունի ճառագայթահարված միջուկային վառելիքի վերամշակման սեփական տեխնոլոգիա

Արմինֆո. Փոքր մոդուլային ռեակտորների (ՓՄՌ) բնագավառում գործնական փորձ ունեցող երկրներից առայժմ միայն Ռուսաստանն է տիրապետում ճառագայթահարված միջուկային վառելիքի վերամշակման սեփական տեխնոլոգիայի: Այդ մասին ասել է "Գեոէներգետիկա Ինֆո" վերլուծական հանդեսի գլխավոր խմբագիր Բորիս Մարցինկևիչը "էներգետիկայի արդիական հարցեր" թեմայով Մոսկվա-Երևան-Մինսկ-Տաշքենդ-Սուխում տեսակամուրջի ընթացքում՝ պատասխանելով ԱրմԻնֆո-ի հարցին:

Փորձագետը նշել է, որ աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, առկա է փոքր հզորության ատոմակայանների 80 նախագիծ, որոնցից իրականացվել է միայն երկուսը՝ "Ակադեմիկոս Լոմոնոսով" լողացող ատոմակայանը (Ռուսաստանի Հեռավոր Արևելքի Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգի  Պևեկ քաղաքի նավահանգստում) և HTR-PM փոքր մոդուլային ռեակտորը Չինաստանում, որն առաջին և փորձարարական նախագիծն է (Շանդուն նահանգում): Մարցինկևիչի խոսքով ՝ այժմ Յակուտիայում ընթանում է 55 ՄՎտ հզորությամբ "Ռիթմ-200H" ՓՄՌ-ով ատոմակայանի շինարարությունը։ Այն օգտագործվում է վերջին սերնդի ատոմային սառցահատների վրա, սակայն ցամաքային տարբերակով կառուցվում է Յակուտիայում ։ Այս տարվա մարտին Ուզբեկստանում պետք է սկսվի «Ռիտմ-200H» ՓՄՌ-ի շինարարությունը ։

"Չեմ ցանկանում քննադատել չինական նախագիծը։ Պարզապես, հիշեցնեմ, որ Չինաստանը դեռ չի ստացել ճառագայթահարված միջուկային վառելիքի վերամշակման իր սեփական տեխնոլոգիան, Ռուսաստանում այն կա: Եվ ատոմակայանների կառուցման "Ռոսատոմի" ստանդարտ պայմանագրերն ուղեկցվում են և վառելիքային պայմանագրով, և ճառագայթահարված միջուկային վառելիքի վերամշակման պայմանագրով", - ասել է փորձագետը։ Իսկ ԱՄՆ-ի հետ աշխատելու դեպքում, ինչպես նշել է Մարցինկևիչը, դա անհնար է, քանի որ հենց ԱՄՆ օրենսդիր մարմնի կողմից դա արգելված է ։ "Չինաստանը խոստանում է տիրապետել տեխնոլոգիաներին։ Դեկտեմբերին պետք է սկսեին առաջին փորձնական-արդյունաբերական տեխնոլոգիական գիծը, բայց դեռ բաց մամուլում չեմ տեսել՝ դա իրենց մոտ ստացվել է, թե ոչ",-ասել է "Գեոէներգետիկա Ինֆո" - ի գլխավոր խմբագիրը։

Խոսելով Հայաստանի մասին՝ նա նշել է, որ այն սեյսմավտանգ տարածաշրջան է, և պետական կարգավորիչը կունենա համապատասխան պահանջներ։ Ընդ որում, Մարցինկեւիչն ընդգծել է, որ Հայաստանի էներգահամակարգի համար խոշոր ԱԷԿ-ը բոլորովին անօգուտ է ։ "Ռեակտորն աշխատում է մեկ հզորությամբ ։ Եթե տեղադրեք գիգավատանոց ռեակտոր, ինչպե՞ս եք այն կարգավորելու: Պետք է լրացուցիչ ինչ - որ բան անել, նախագիծը միայն ավելի թանկ կդառնա", - նշել է նա։

Պատասխանելով փոքր ռեակտորների տնտեսական արդյունավետության վերաբերյալ հարցին՝ փորձագետը նշել է, որ նման ստուգում պետք է անցկացնի այն երկիրը, որը ցանկանում է իր մոտ փոքր մոդուլային ռեակտորներ տեսնել: "Դա միանգամայն ակնհայտ է, ոչ ոք դա չի անի ձեզ համար։ Որովհետև ում, եթե ոչ Հայաստանին է պետք է գնահատել, թե արդյոք դա անհրաժեշտ է, թե ավելի լավ է ձեռնպահ մնալ", - ասել է Մարցինկևիչը։

Հիշեցնենք, որ երեք տարի առաջ ԱՄՆ կառավարության Եվրոպայի և Եվրասիայի աջակցության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնգին հաղորդել էր, որ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները դիտարկում է Հայաստանում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորներ կառուցելու տարբերակը: Նա հավելել էր, որ մի շարք երկրներում, այդ թվում ՝ Հայաստանում, ԱՄՆ-ն գնահատում է փոքր մոդուլային Միջուկային ռեակտորների ստեղծման հնարավորությունը, որոնք կառուցվում են ամերիկյան տեխնոլոգիայի կիրառմամբ եւ կարող են հանգեցնել ավելի մեծ էներգետիկ անկախության եւ Ռուսաստանից, եւ ՉԺՀ-ից:

Մեկ օր առաջ ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը մամուլի ասուլիսի ժամանակ հաղորդել էր, որ Հայաստանը դիտարկում է Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի, Հարավային Կորեայի և Ֆրանսիայի առաջարկած ՓՄՌ մոդելները ։ Նա նշել էր, որ ՓՄՌ-ով ատոմակայան ընտրելիս երկրի իշխանությունները մտադիր են չշտապել ։ Մոդելի և, որպես հետևանք, արտադրող երկրի վերջնական ընտրությունը կկատարվի 1-1, 5 տարի հետո։

Հիշեցնենք, որ Հայաստանում գործող ԱԷԿ-ը պետք է շահագործումից հանվեր 2016 թվականին, սակայն դրա ծառայության ժամկետը երկարաձգվեց մինչև 2026 թվականը: Այնուհետև իշխանությունները որոշել են կրկին երկարաձգել N2 էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը: Այդ ժամկետում երկրում պետք է կառուցվի մեկ կամ մի քանի փոքր մոդուլային ռեակտորներով ատոմակայան ։