Տնտեսագետ. Հայաստանում համընդհանուր բժշկական ապահովագրության համակարգը փողերի լվացման հերթական խարդախություն է

Արմինֆո.  Առողջապահության պարտադիր ապահովագրման համակարգը որևէ պարտադիր տարր, բացի քաղաքացուց գանձվող վճարից, չի պարունակում: Առավել ևս, որևէ երաշխիք էլ չի տալիս: Այդ մասին Facebook-ի իր էջում գրել է տնտեսագետ Հրայր Կամենդատյանը ՝ ներկայացնելով իրականացված վերլուծության արդյունքները։

«Սկզբի համար մեր քաղաքացիներին առաջադրել ենք մի քանի հարցերից բաղկացած թերթիկ, որի օգնությամբ նա կըմբռնի թէ որտեղ են իրեն խաբում պարարվեստի սրտիկները։ Այս ստուգողական թերթիկը (checklist) թույլ կտա ցանկացած քաղաքացու կտրվել քաղաքական լոզունգներից և հասկանալ՝ արդյոք առաջարկվող օրենքը ծառայելու է մարդուն, թե՞ ուղղակի բյուջե լցնելու հերթական միջոց է։

Եթե օրենքի իրավական դրույթներում այս 5 կետերը բացակայեն, ուրեմն գործ ունենք «ֆարսի» հետ։

Քաղաքացու Ստուգաթերթ. Իրական ապահովագրություն թե՞ «Կոսմետիկ» պետպատվեր

Ընտրության ազատություն (Մրցակցություն). Արդյո՞ք ես իրավունք ունեմ իմ ապահովագրական փաթեթով գնալ ցանկացած հիվանդանոց (թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր)։ Եթե պետությունը պարտադրում է գնալ միայն կոնկրետ ԲԿ-ներ, ուրեմն սա ոչ թե ապահովագրություն է, այլ պետական բյուջեի վերաբաշխում «իրենցով» արված հիվանդանոցների միջև։

Սահմանված ժամկետներ (Հերթի երաշխիք). Օրենքում կա՞ հստակ թիվ, թե առավելագույնը քանի օր կարող եմ սպասել վիրահատության։ Եթե ժամկետը նշված չէ, ապա «տատիկների» օրինակը կմնա բացառություն, իսկ մնացածը կսպասեն տարիներով։

Անհատական թվային հաշիվ (Transparency). Կարող եմ արդյոք իմ հեռախոսով տեսնել, թե իմ վճարած հարկերից որքան գումար է կուտակվել իմ առողջապահական հաշվին և որքան է ծախսվել իմ բուժման վրա։ Առանց սրա՝ կոռուպցիան անխուսափելի է։

Դեղորայքի ներառում (Full coverage). Արդյո՞ք ապահովագրությունը ծածկում է նաև ամբուլատոր (տանը ընդունվող) դեղերը։ Եթե վիրահատությունը «ձրի» է, բայց հետո ամսական 100,000 դրամի դեղ պետք է առնեք Ձեր գրպանից, ապա համակարգը կիսատ է։

 Անկախ վերահսկողություն (Appeals). Ու՞մ պետք է բողոքեմ, եթե բժիշկը վատ է բուժել կամ լրացուցիչ փող է ուզել։ Եթե բողոքը պետք է գնա նույն նախարարություն, որը տնօրինում է փողերը, ապա արդարություն չի լինի։

Ինչպե՞ս օգտագործել սա

Երբ հեռուստացույցով կամ սոցցանցերով տեսնեք քարոզչական նյութեր, ուղղակի տվեք այս հարցերը.

1. «Իսկ ո՞րն է սպասման առավելագույն ժամկետը օրենքով»։

2. «Իսկ ես կարո՞ղ եմ իմ հեռախոսով տեսնել ծախսված կոպեկները»։

Սա սթափեցնող ազդեցություն կունենա ցանկացած մանիպուլյացիայի վրա։

Շարունակելի

Այսօր պարող տիկինը զմայլված ներկայացնում էր բժիշկներ տարբերանշանները , որը պետք է պատրաստ լիներ առնվազն 2025 դեկտեմբերին։ Էս եք էլի», - գրել է Կամենդատյանը։

Հիշեցնենք, որ պարտադիր բժշկական ապահովագրությունը ենթադրում է համակարգի փուլային ներդրում ՝ երեք տարվա ընթացքում ։ Առաջին փուլը մեկնարկել է 2026 թվականի հունվարի 1-ից. համակարգում ներգրավված են մինչև 18 տարեկան երեխաներ, 65 և բարձր տարիքի անձինք (նույնիսկ եթե նրանք աշխատում են), 18-65 տարեկան հաշմանդամներ, սոցիալապես անապահով ընտանիքների անդամներ և 200 000 դրամից ավելի աշխատավարձ ստացող քաղաքացիներ: Ապահովագրի բազային արժեքը 2026 թվականին կկազմի 129,6 հազար դրամ (ամսական 10800 դրամ): Այդ գումարի մի մասը փոխհատուցվում է "Զինապահ" զինծառայողների ապահովագրության հիմնադրամին վճարումներից ։ 2021 թվականին բարձրացված այս վճարումներն այժմ վերադարձվում են նախկին 1000 դրամ մակարդակին ՝ անկախ աշխատավարձից ։ Շահառուին երկրորդ մասը կփոխհատուցվի ֆիզիկական անձանց տարեկան եկամուտների հայտարարագիրը ներկայացնելիս։ Սակայն 2026 թվականին այդ գումարները պետբյուջեով փոխհատուցվում են ամսական կտրվածքով։

Ապահովագրական հատուցումն իրականացվելու է հարկային գործակալի կողմից, այսինքն ՝ այն պահվելու է աշխատավարձից այնպես, ինչպես պահվում են եկամտահարկը, սոցիալական վճարը և այլն: Ընթացիկ տարում համակարգի շահառու են դառնալու նաև անհատ ձեռնարկատերերը, որոնք ինքնուրույն պետք է վճարեն ապահովագրավճարը: Ընդհանուր առմամբ, 2026 թվականին բժշկական ապահովագրությունը կծածկի մոտ 1,6 միլիոն մարդու։

Համակարգի կառավարման համար ստեղծվել է պետական հիմնադրամ: Երեք ամիս այն կգործի ժամանակավոր կառավարման ներքո, այնուհետև պետական մրցութային հանձնաժողովը կձևավորի դրա տնօրենների խորհուրդ, որը, ինչպես ասվել է ՊԲԱ ներդրման հայեցակարգում, կգլխավորի առողջապահության նախարարը:

Հավելենք, որ ըստ ACSES-ի վերլուծական ակնարկի, համընդհանուր բժշկական ապահովագրության ներկայիս մոդելը լուրջ նահանջ է շուկայական տնտեսության սկզբունքներից, ինչը ռիսկեր է ստեղծում ոլորտի երկարաժամկետ ներդրումային գրավչության համար:

Մասնավորապես, ֆինանսական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ 2026 թվականին ներդրված համակարգը, լավագույն դեպքում, կապահովի առողջապահության ծախսերի մոտ 23% - ը, ինչը ցածր է փաստաթղթում դիտարկված երկրների ցուցանիշներից (ամենացածր ցուցանիշը Հունաստանում է ՝ 32%) ։ Բացի այդ, միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ առաջարկվող մոդելի, առողջապահական ենթակառուցվածքի և ֆինանսավորման ցածր մակարդակի պայմաններում Հայաստանում հիվանդների բավարարվածությունը, ամենայն հավանականությամբ, ավելի ցածր կլինի, քան դիտարկվող երկրների միջին ցուցանիշը, ինչը կարող է ստվերել բարեփոխումը: Իսկ փաստացի գների և առավելագույն փոխհատուցումների/փոխհատուցման գների սահմանումն առանձին դեպքերում կարող է հանգեցնել նաև ստվերային շրջանառության ավելացման, մասնավորապես, երբ փաստացի գինը կրկնակի գերազանցում է սահմանված փոխհատուցման գումարը, և քաղաքացին ստիպված է տարբերությունը հավելյալ վճարել կանխիկ եղանակով: