Արմինֆո."Թրամփի երթուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար" (TRIPP) նախագծի հաջող իրագործումը ավելի էժան եւ արագ կդարձնի ապրանքների և կարևոր հումքի առաքումը Կենտրոնական Ասիայից Եվրոպա և նրա սահմաններից դուրս, սակայն դա նաև ռիսկեր է պարունակում: Այդ մասին ասվում է TRIPP-ի վերաբերյալ Atlantic Council կենտրոնի հոդվածում։
Կենտրոնի վերլուծաբանները գրում են, որ Հարավային Կովկասը ժամանակ առ ժամանակ վերածվել է Ռուսաստանի և Իրանի կողմից պատժամիջոցների շրջանցման օջախի, իսկ հնարավոր է՝ նաև Մոսկվայի և Թեհրանի միջև պատժամիջոցների շրջանցման սխեմաների:
"TRIPP-ը կարող է դառնալ հաջող տարածաշրջանային առևտրային երթուղի, սակայն դրա ամբողջական ներուժի իրականացումը կախված է Եվրոպայի և Ասիայի միջև առևտրի պահանջարկից: Աշխարհաքաղաքական անկայունության կամ նախագծի տնտեսական նպատակահարմարության պատճառով Միջին միջանցքի երկայնքով տրանսպորտային բարձր ծախսերը, կամ Ռուսաստանով կամ Իրանով ապրանքներ փոխադրելու պատրաստակամության չնախատեսված աճը կարող են խաթարել TRIPP-ի հեռանկարները", - ասվում է հոդվածում:
Ընդ որում, ընդգծվում է, որ TRIPP նախագծի ավարտը ոչ միայն ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի ձեռքբերումն է, այլև Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ՝ Ռուսաստանից հեռանալու նոր գագաթնակետ։ "Երեսուն տարի շարունակ Հայաստանը հույսը դրել է բացառապես Մոսկվայի վրա՝ անվտանգության հարցերում, ինչը հանգեցրել Է Ռուսաստանի գերիշխանությանը երկրի ներքին եւ արտաքին քաղաքականության մեջ։ Երբ Ռուսաստանը չմիջամտեց 2020 թվականի Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ, Փաշինյանը փոխեց իրավիճակը։ Հասկանալով, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագիրը ռուսական ազդեցությունը վերացնելու և, հետևաբար, իրական անկախության հասնելու միակ միջոցն է, Հայաստանի վարչապետը խաղադրույք կատարեց իր քաղաքական ապագայի հաշվին: Միաժամանակ, նա պաշտպանական խոշոր գործարքներ է կնքել Հնդկաստանի, Ֆրանսիայի, Հունաստանի և Կիպրոսի հետ", - գրում են կենտրոնի վերլուծաբանները։
Ընդ որում, հոդվածում ընդգծվում է, որ Միացյալ Նահանգները միակ տերությունն է, որն ի վիճակի է Հայաստանին իրապես ելք առաջարկել ռուսական տիրապետությունից: "Խաղաղության շուրջ բանակցություններ վարելով ԱՄՆ հովանու ներքո և ԱՄՆ շահերը անմիջապես վեր դասելով TRIPP-ից (Անդրխաղաղօվկիանոսյան գործընկերություն) ՝ Փաշինյանն ու Ալիևը պաշտպանեցին համաձայնագրի ամենազգայուն մասը ՝ ստեղծելով զսպող գործոն ԱՄՆ-ի կողմից ։ Բայց, ավելին, նրանք խաղաղության գործընթացի հաջողությունը պայմանավորեցին Վաշինգտոնի հետ ավելի սերտ հարաբերություններով", - ասվում է հոդվածում։
Միևնույն ժամանակ, կենտրոնի վերլուծաբանները գրում են, որ Ռուսաստանը միակ հարևանը չէ, որը մտահոգված է Հարավային Կովկասում ԱՄՆ-ի աճող ներկայությամբ:
"Իրանը Հայաստանի հետ իր հյուսիսային սահմանին ստատուս քվոյի ցանկացած փոփոխություն մշտապես "կարմիր գիծ"է անվանում։ 2022 թվականին Թեհրանը, նույնիսկ, լայնամասշտաբ զորավարժություններ անցկացրեց ադրբեջանական սահմանին, երբ մտավախություն ուներ, որ Բաքուն կարող է փորձել ուժով գրավել այդ շրջանը: Վերջերս այաթոլլա Ալի Խամենեիի ավագ խորհրդական Ալի Վելայաթին սպառնացել է Հարավային Կովկասը վերածել "Դոնալդ Թրամփի վարձկանների գերեզմանոցի": Սակայն Իրանն այժմ ավելի թույլ է, քան վերջին տասնամյակների ընթացքում, և Փաշինյանն օգտվել է Դրանից", - ասվում է հոդվածում։
Կենտրոնի վերլուծաբանները գրում են, որ բողոքի ցույցերի ֆոնին, որոնք սպառնում են իրանական ռեժիմի կայունությանը, Թեհրանը թույլ մտահոգություն է հայտնել, որ Վաշինգտոնը կարող է օգտագործել TRIPP-ը "իր անվտանգության քաղաքականության շրջանակներում", ինչը հեռու է "կարմիր գծերից", "գերեզմանոցներից" և զորավարժություններից:
"Նախորդ ամիս Փաշինյանը Իսրայել էր ուղարկել Վաշինգտոնի հետ TRIPP-ի համակարգման պատասխանատու փոխարտգործնախարար Վահան Կոստանյանին ՝ միջանցքը քննարկելու համար ։ Կոստանյանի այցը ցույց տվեց, որ Փաշինյանն Իրանի հետ հարաբերություններում թույլ չի տա նույն սխալը, ինչ՝ Ռուսաստանի հետ, փոխարենը, նախընտրելով միանալ ԱՄՆ-ի կողմից աջակցվող տարածաշրջանային կարգին: Նման քայլերը ձեռնարկվում են առանցքային պահին։ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ Փաշինյանը պետք է ցույց տա, որ խաղաղության և Արևմուտքի հետ կապերի իր ձգտումը հաջողությամբ է պսակվել", - ընդգծվում է հոդվածում։
Ընդ որում, նշվում է, որ Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ վերահաս կայունությունն ու տարածաշրջանային ինտեգրումը Հայաստանը կարող են դարձնել տարանցիկ երկիր եւ ապահովել հեշտ մուտք դեպի եվրոպական շուկա: Նշվում է նաև, որ Մոսկվան գրեթե հաստատ ձգտելու է ընդլայնել Փաշինյանի դեմ "տեղեկատվական պատերազմը"՝ ընտրությունների նախաշեմին:
"Այնուամենայնիվ, TRIPP երթուղու առաջիկա իրագործումը թվում է մեծ հաջողություն Թրամփի վարչակազմի արտաքին քաղաքականության մեջ և կառուցողական գործընկերության մոդել է, որը Սպիտակ տունը պետք է օգտագործի նաև աշխարհի այլ երկրներում: Նախագիծը խոստանում է հնարավորություններ բացել ամերիկյան ընկերությունների համար Միջին միջանցքի միավորման մեջ փոքր, բայց կարևոր օղակ ստեղծելու համար, ինչը բարիք կլինի Միացյալ Նահանգների, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում նրա գործընկերների համար: Այս գործընթացում Ռուսաստանի և Իրանի հետ մղումը կարող է նաև նվազեցնել տարածաշրջանում տնտեսական ճնշում գործադրելու նրանց կարողությունը ՝ Փաշինյանի և Ալիևի նման առաջնորդներին տալով գործողությունների ավելի մեծ ազատություն՝ իրենց ինքնիշխանությունն իրականացնելու և իրենց երկրների շահերը պաշտպանելու համար", - հավելել են կենտրոնի վերլուծաբանները։
Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Վաշինգտոնում ստորագրել են յոթ կետից բաղկացած համատեղ "Խաղաղության հռչակագիր"։ Այն նախատեսում է համատեղ դիմում Եվրոպայի անվտանգության եւ համագործակցության կազմակերպությանը (ԵԱՀԿ) ԵԱՀԿ Մինսկի գործընթացի եւ դրա հետ կապված կառույցների դադարեցման մասին, ինչպես նաեւ Հայաստանի տարածքով տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում, որը կկապի Ադրբեջանն իր նախիջեւանյան էքսկլավի հետ, որը շրջապատված է Հայաստանով, Թուրքիայով եւ Իրանով:
Հունվարի 14-ին Հայաստանի ԱԳՆ-ը հրապարակել է Վաշինգտոնում ստորագրված «Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման» (ԹՐԻՓՓ) նախագծի` Հայաստան-ԱՄՆ իրականացման շրջանակի հրապարակման վերաբերյալ համատեղ հայտարարությունը։ 12 էջանոց փաստաթղթում ներկայացված են նախագծի հիմնական նպատակները և դրա գործունեության մեխանիզմները։ Մասնավորապես, ընդգծվում է, որ Հայաստանը մտադիր է թույլատրել և աջակցել ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության հիմնմանը։ «Ակնկալվում է, որ ընկերությունը պատասխանատու կլինի ԹՐԻՓՓ-ի զարգացման համար՝ 49 տարի նախնական ժամկետով նրան տրամադրվող կառուցապատման իրավունքով։ Հայաստանը մտադիր է ԱՄՆ-ին առաջարկել ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության 74% մասնաբաժինը և պահպանել 26% մասնաբաժինը։ Ակնկալվում է, որ այս համագործակցությունը կերկարաձգվի ևս 50 տարով՝ Հայաստանի կառավարությանը հավելյալ սեփականության տրամադրմամբ նրա մասնաբաժինը դարձնելով 49%։ Ակնկալվում է, որ ԹՐԻՓՓ զարգացման ընկերության բաժնետերերի փոփոխությունը (ներառյալ մասնաբաժինների վաճառք, նվիրատվություն, միավորում, անջատում, վերակազմակերպում կամ որևէ այլ իրավական կամ փաստացի գործողություն) և վերջնական շահույթի սեփականատերերի փոփոխությունը ենթակա կլինի Հայաստանի և ԱՄՆ կառավարությունների հետ նախօրոք համաձայնեցմանը», - ասվում է փաստաթղթում։
